Nấm hương (Lentinula edodes) là một loại nấm quý có giá trị dinh dưỡng cao, được mệnh danh là “hoàng hậu của các loại nấm” trong ẩm thực và y học cổ truyền. Việc nắm vững cách trồng nấm hương không chỉ mang lại nguồn thực phẩm chất lượng mà còn mở ra cơ hội kinh doanh nông nghiệp bền vững. Bài viết này sẽ đi sâu vào hai phương pháp trồng phổ biến nhất là trên thân gỗ và trên giá thể trồng nấm mùn cưa. Chúng tôi cung cấp các hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật ủ mùn cưa, điều kiện môi trường sinh trưởng lý tưởng, và cách áp dụng kinh nghiệm thực tiễn từ các chuyên gia vườn. Thành công trong việc trồng nấm hương đòi hỏi sự am hiểu kỹ thuật và sự tỉ mỉ, tương tự như việc kiến tạo không gian xanh nghệ thuật tại Phim trường Vu Garden.
Đặc Điểm Sinh Học Và Giá Trị Của Nấm Hương
Nấm hương là nấm hoại sinh, chúng phát triển tự nhiên trên thân gỗ mục của các loại cây lá rộng như dẻ đỏ, sồi, và sồi bột. Loại nấm này được gọi phổ biến là nấm đông cô, hoặc tên khoa học là Lentinula edodes (Berk) Pegler. Cây nấm trưởng thành có cấu tạo đầy đủ gồm mũ nấm màu nâu bóng, cuống nấm, màng bao và phiến nấm mỏng.
Về mặt phân loại, nấm hương được chia thành hai chủng chính tùy theo khí hậu. Chủng Lentinus Edodes Sing phát triển mạnh ở vùng ôn đới, trong khi chủng Agaricus Rhozet J lại ưa thích khí hậu nhiệt đới hơn. Sự khác biệt này quyết định việc lựa chọn giống trồng phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam.
Thành Phần Dinh Dưỡng Và Công Dụng
Nấm hương được đánh giá cao nhờ hàm lượng dinh dưỡng ấn tượng, là nguồn cung cấp protein và khoáng chất dồi dào. Các chuyên gia phân tích rằng, trong 100 gram nấm hương khô, chúng ta tìm thấy 12,5 gram chất đạm. Ngoài ra, nấm chứa 1,6 gram chất béo và khoảng 60 gram chất đường.
Nấm còn là nguồn khoáng chất quan trọng, bao gồm 16 miligram canxi, 240 miligram lân, và 3,9 miligram sắt. Không chỉ là thực phẩm, nấm hương còn được dùng trong các bài thuốc dân gian. Nhiều người còn sử dụng nấm hương khô để ngâm rượu, được cho là có công dụng chữa bệnh lỵ.
Mũ và cuống nấm hương trưởng thành
Điều Kiện Môi Trường Sinh Trưởng Lý Tưởng
Việc kiểm soát môi trường là yếu tố then chốt để đảm bảo năng suất và chất lượng của nấm hương. Nấm cần các điều kiện nghiêm ngặt về nhiệt độ, độ ẩm, độ pH và ánh sáng để phát triển tối ưu.
Giai đoạn sợi nấm phát triển cần nhiệt độ lý tưởng từ 24 đến 26 độ C, và không cần ánh sáng. Nếu nhiệt độ quá cao, chất lượng nấm thành phẩm sẽ giảm sút đáng kể, làm giảm giá trị kinh tế.
Giai đoạn hình thành quả thể, nhiệt độ cần hạ xuống khoảng 15 đến 16 độ C. Độ ẩm cơ chất phải duy trì ở mức 65% đến 70%. Trong khi đó, độ ẩm không khí cần đạt trên 80%.
Độ pH trong giá thể nên ở mức trung tính, dao động từ 5,6 đến 6. Ánh sáng trong giai đoạn ra quả thể chỉ cần ánh sáng khuếch tán, không được chiếu trực tiếp.
Kỹ Thuật Trồng Nấm Hương Trên Giá Thể Mùn Cưa
Trồng nấm hương trên bịch giá thể là phương pháp hiện đại. Phương pháp này phổ biến vì cho năng suất cao và quy trình kiểm soát dễ dàng hơn so với trồng trên thân gỗ.
Chuẩn Bị và Lựa Chọn Giá Thể
Giá thể trồng nấm hương chủ yếu là mùn cưa của các loại cây không chứa tinh dầu hoặc độc tố. Mùn cưa của cây cao su, keo, mít, hay bồ đề là những lựa chọn thường được sử dụng. Cần tránh các loại mùn cưa có tinh dầu như thông, tùng, hay các loại gỗ cứng gây ức chế sự phát triển của sợi nấm.
Ngoài mùn cưa, giá thể cần được bổ sung dinh dưỡng để nấm phát triển tốt. Các chất bổ sung thường là vỏ trấu, đường mía, thạch cao, và các nguồn giàu canxi.
Cần đảm bảo tất cả nguyên liệu sạch, không bị nấm mốc hoặc nhiễm khuẩn trước khi đưa vào quy trình ủ.
Một công thức trộn phổ biến có thể tham khảo là: 78% mùn gỗ, 20% vỏ trấu, 1% đường mía, và 1% thạch cao. Ngoài ra, có thể dùng công thức 2: 77% mùn cưa, 20% vỏ trấu, 1% đường đỏ, 1,3% canxi cacbonat, 0,5% superphosphate, và 0,2% Magnesium Sulphate. Tùy thuộc vào nguồn nguyên liệu sẵn có, người trồng có thể linh hoạt điều chỉnh tỉ lệ.
Quy Trình Xử Lý và Ủ Mùn Cưa
Quá trình ủ mùn cưa là bước quan trọng nhất quyết định chất lượng phôi nấm. Ủ đúng cách sẽ giúp phân hủy sơ bộ cellulose, khử trùng tự nhiên, và tạo môi trường pH thích hợp.
Đầu tiên, trộn đều các nguyên liệu khô như mùn cưa, vỏ trấu, và thạch cao. Sau đó, hòa tan đường vào nước và từ từ đổ vào đống nguyên liệu khô.
Trong lúc đổ nước, cần tiến hành đảo trộn đều để độ ẩm đạt mức 55% đến 60%. Dùng tay nắm chặt một nắm mùn cưa để kiểm tra độ ẩm. Nếu thấy có nước nhưng không rỉ nhiều qua kẽ tay, độ ẩm đã đạt yêu cầu.
Cần ủ đống nguyên liệu có khối lượng từ 300 kilogram trở lên để đảm bảo độ đồng đều và chất lượng ủ. Đống ủ được che kín bằng bạt ở các góc để giữ nhiệt và độ ẩm.
Thời gian ủ kéo dài từ 10 đến 15 ngày, hoặc có thể lên tới một tháng tùy điều kiện. Trung bình, cứ sau 5 đến 7 ngày, cần tiến hành đảo đống ủ một lần. Mục đích của việc đảo là cung cấp oxy, điều chỉnh nhiệt độ, và giúp nguyên liệu chín đều.
Để tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí nhân công, các trang trại trồng nấm lớn thường ứng dụng máy móc. Họ sử dụng máy trộn trục ngang 3A5,5kW để đảo trộn nguyên liệu. Năng suất của máy đạt từ 70 đến 100 kilogram mỗi mẻ. Mỗi mẻ chỉ kéo dài 10 đến 15 phút, giúp quá trình chuẩn bị nguyên liệu diễn ra nhanh chóng.
Máy trộn giúp các nguyên liệu được hòa trộn đồng đều, đánh tan mùn cưa và vỏ trấu. Điều này tránh được tình trạng vón cục khi ủ đống, đảm bảo chất lượng phôi nấm sau này.
Máy trộn thức ăn gia súc trục ngang 3A5,5kW sử dụng trong trộn giá thể trồng nấm hương
Sau khi quá trình ủ hoàn tất, cần bổ sung thêm 3% bột nhẹ (CaCO3) hoặc 1,5% vôi bột. Ngoài ra, cần thêm 5% đến 7% cám gạo để tăng hàm lượng dinh dưỡng.
Đóng Bịch, Thanh Trùng và Cấy Giống
Bịch giá thể nấm hương cần chịu được nhiệt độ cao khi thanh trùng. Vì vậy, người trồng nên chọn túi nilon làm bằng Polyethylene hoặc Polypropylene chuyên dụng có khả năng chịu nhiệt và áp suất cao.
Kích thước túi thường dùng là 25cm chiều rộng và 40cm chiều cao, với độ dày khoảng 0,04 đến 0,05 milimet. Mỗi bịch giá thể nên đóng chặt với trọng lượng khoảng 1,5 kilogram.
Sử dụng máy đóng bịch nấm 3A2,2kW giúp đóng toàn bộ giá thể vào túi nilon một cách nhanh chóng và đồng đều. Ưu điểm của việc dùng máy là năng suất cao, đạt 400 đến 450 bịch mỗi giờ. Việc này giúp tiết kiệm 40% đến 50% chi phí nhân công so với việc đóng bịch thủ công.
Tất cả các loại nấm trồng trong bịch giá thể đều cần thanh trùng ở nhiệt độ cao. Mục đích là loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn, vi sinh vật, và các mầm bệnh có trong giá thể.
Thanh trùng bằng hơi nước ở nhiệt độ trên 100 độ C. Quá trình này kéo dài từ 10 đến 12 tiếng để đảm bảo tiệt trùng hoàn toàn.
Sau khi thanh trùng, các bịch giá thể được chuyển vào phòng sạch để nguội. Quá trình cấy giống phải được thực hiện trong tủ cấy vô trùng. Điều này cực kỳ quan trọng đối với nấm hương để tránh vi khuẩn xâm nhập làm chết giống.
Người trồng cấy giống với tỷ lệ 2,5% đến 3% so với trọng lượng bịch giá thể. Một chai giống nấm hương nặng 400 gram có thể cấy được 20 đến 25 túi giá thể trung bình.
Kỹ thuật cấy giống nấm hương trong môi trường vô trùng
Giai Đoạn Ươm Sợi và Nuôi Trồng Quả Thể
Bịch phôi đã cấy giống sẽ được chuyển vào phòng ươm sợi. Phòng ươm phải đảm bảo sạch sẽ, thoáng mát, và không có ánh sáng lọt vào trực tiếp.
Người trồng bố trí giá xếp 4 đến 6 tầng, khoảng cách giữa các tầng là 50 centimet. Các bịch giống được xếp cách nhau 7 đến 10 centimet để đảm bảo không gian thông thoáng.
Nhiệt độ phòng ươm lý tưởng để sợi nấm phát triển mạnh là 24 đến 26 độ C. Nếu nhiệt độ tăng cao, cần mở cửa vào buổi tối để thoáng khí và hạ nhiệt.
Thời gian ươm sợi nấm hương kéo dài từ 60 đến 70 ngày. Khi sợi nấm lan nhanh, phủ kín và trắng đều bịch, đó là dấu hiệu đạt chuẩn. Người trồng cần loại bỏ ngay các bịch bị nấm mốc hoặc nhiễm vi sinh vật gây bệnh.
Sau khi sợi nấm đã phủ trắng bịch, phôi nấm được chuyển sang phòng nuôi trồng. Phòng nuôi trồng cần duy trì nhiệt độ ổn định từ 16 đến 18 độ C, với độ ẩm không khí duy trì 80%.
Cần phun ẩm dạng sương mù lên toàn bộ bịch nấm trung bình 2 đến 3 ngày một lần. Khi quả thể bắt đầu nhú ra nhiều, cần tưới nước nhiều lần hơn trong ngày. Điều này nhằm đảm bảo độ ẩm cao cần thiết cho cây nấm phát triển mạnh mẽ.
Phòng nuôi trồng nấm hương với hệ thống giá xếp và điều khiển độ ẩm
Nếu bịch giá thể không lên nấm, người trồng có thể kích thích bằng cách tạo ra sự thay đổi đột ngột. Ban ngày đóng kín cửa, sau 12 giờ đêm mở cửa. Khi nhiệt độ bên trong và bên ngoài chênh lệch 8 đến 10 độ C, quả thể nấm sẽ bắt đầu phát triển.
Một phương pháp kích thích khác là ngâm túi nguyên liệu vào nước trong 12 giờ vào buổi tối. Lúc này, sợi nấm sẽ rơi vào tình trạng thiếu khí ngắn. Sau đó nấm sẽ bắt đầu mọc quả thể.
Tuy nhiên, xác suất thành công của các phương án thủ công thường không cao. Các phương pháp này tốn nhiều thời gian và đòi hỏi kinh nghiệm thực tiễn.
Đối với những người mới bắt đầu hoặc các trang trại quy mô, việc sử dụng máy tiêm bịch nấm là giải pháp tối ưu. Máy tiêm bịch nấm 3A2,2kW hỗ trợ cung cấp dinh dưỡng cần thiết cho quả thể phát triển.
Việc tiêm dưỡng chất giúp tránh tình trạng chết phôi hoặc nấm phát triển còi cọc. Điều này giúp tăng năng suất thu hoạch đáng kể.
Đặc biệt, ở các đợt thu hoạch thứ hai, thứ ba, dinh dưỡng trong bịch bắt đầu cạn kiệt. Lúc này, người trồng có thể dùng máy tiêm bịch nấm để bổ sung nước axit citric 0,01% – 0,02%. Hoặc tiêm Potassium phosphate Monobasic 0,1% – 0,2% để tái tạo dinh dưỡng.
Kinh nghiệm Chăm Sóc và Thu Hoạch
Quả thể nấm hương sẽ bắt đầu xuất hiện sau khoảng 15 ngày chăm sóc trong phòng nuôi trồng. Khi cây nấm phát triển hoàn thiện, mũ nấm to và có độ săn chắc nhất định thì tiến hành thu hoạch.
Thời gian thu hoạch của một lứa nấm trồng trên mùn cưa kéo dài từ 4 đến 5 tháng. Năng suất trung bình đạt khoảng 600 đến 800 gram nấm hương tươi trên mỗi bịch.
Sau mỗi đợt thu hoạch, cần tạo ra sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ để kích thích quả thể ra đợt mới. Tiến hành hạ nhiệt độ xuống 13 đến 15 độ C. Mức nhiệt này được duy trì trong 8 đến 12 giờ để nấm phục hồi.
Kỹ Thuật Trồng Nấm Hương Trên Thân Gỗ
Trồng nấm hương trên thân gỗ là phương pháp mô phỏng gần nhất quá trình sinh trưởng tự nhiên của nấm. Mặc dù thời gian chuẩn bị và ươm sợi dài hơn, phương pháp này lại cho thời gian thu hoạch kéo dài và năng suất khô cao.
Lựa Chọn và Xử Lý Gỗ Trồng Nấm
Việc chọn gỗ phù hợp là bước khởi đầu quyết định sự thành công của phương pháp này. Gỗ phải là cây còn tươi tốt, không bị sâu bệnh, và quan trọng nhất là không chứa tinh dầu. Các loại gỗ thích hợp bao gồm dẻ, sau sau, sồi, và mít.
Gỗ được chặt thành từng đoạn thẳng có chiều dài từ 1 đến 1,2 mét. Cần cẩn thận khi chặt gỗ để không làm sây sát vỏ cây. Vỏ gỗ đóng vai trò bảo vệ sợi nấm trong giai đoạn ươm.
Khúc gỗ đã chặt được để trong phòng thông thoáng khoảng 7 đến 10 ngày trước khi tiến hành trồng nấm hương.
Các khúc gỗ được chuẩn bị để cấy giống nấm hương
Quy Trình Cấy Giống và Ươm Sợi Trên Gỗ
Thời điểm thích hợp để cấy giống nấm hương là từ tháng 4 đến tháng 7 dương lịch. Trước khi cấy, dùng vôi đặc quét hai đầu gỗ và những vị trí vỏ bị sây sát. Điều này giúp ngăn chặn nấm dại hoặc vi khuẩn xâm nhập vào thân gỗ.
Dùng khoan tạo lỗ trên thân gỗ với đường kính 1,5 centimet, độ sâu 2 đến 2,5 centimet. Các lỗ khoan cách nhau 15 đến 20 centimet, hàng nọ cách hàng kia 7 đến 10 centimet theo kiểu so le.
Lượng giống cần dùng trung bình là 3 kilogram cho mỗi mét khối gỗ. Sau khi cấy giống nấm hương vào các lỗ đã khoan, dùng phôi gỗ có chiều dày khoảng 1 milimet để làm nắp đậy.
Tiếp theo, dùng xi măng hòa với nước làm vữa để trát kín miệng lỗ. Lớp vữa xi măng này có tác dụng cố định giống và ngăn ngừa côn trùng xâm nhập.
Các khúc gỗ đã cấy giống nấm hương được xếp theo kiểu củi lợn thành từng đống. Đống gỗ cần kê cao cách mặt đất ít nhất 15 đến 20 centimet để tránh ẩm ướt. Chiều cao của đống không nên quá 1,5 mét.
Dùng bao tải hoặc cỏ gianh để phủ kín toàn bộ đống gỗ. Mục đích là để tránh nắng chiếu trực tiếp hoặc nước mưa làm hỏng phôi nấm.
Trong giai đoạn ươm gỗ nấm hương, người trồng cần tưới nước đều đặn hàng ngày. Lưu ý chỉ nên tưới ướt lớp phủ bên ngoài. Tuyệt đối không để nước thấm trực tiếp vào thân gỗ. Nước thấm vào thân gỗ có thể làm chết giống nấm.
Thời gian ươm sợi nấm hương trồng trên thân gỗ khá dài, khoảng 6 đến 16 tháng. Cứ sau 2 tháng, tiến hành đảo đống gỗ một lần. Đồng thời, kiểm tra độ ẩm của gỗ.
Trường hợp khúc gỗ quá khô, cần dùng bình xịt để xịt nước dạng sương mù lên trên. Điều này giúp vỏ gỗ duy trì độ ẩm cần thiết cho sợi nấm phát triển.
Chăm Sóc và Kích Thích Ra Quả Thể
Sau giai đoạn ươm sợi dài, nấm hương bắt đầu ra quả thể. Lúc này, trên bề mặt khúc gỗ sẽ xuất hiện các nốt phồng và vết nứt ở vỏ. Sau vài ngày, nấm bắt đầu mọc lên từ các khe nứt.
Người trồng tiến hành dựng các khúc gỗ đứng thẳng, xếp theo kiểu giá súng. Hàng nọ cách hàng kia khoảng 50 đến 60 centimet.
Tốt nhất nên xếp các khúc gỗ trong nhà có mái che, thoáng mát, và độ ẩm không khí cao. Cần tưới nước hàng ngày lên thân gỗ để kích thích nấm ra quả thể.
Dựng khúc gỗ đứng thẳng theo kiểu giá súng để kích thích nấm hương ra quả
Thu Hoạch và Chu Kỳ Sản Xuất Dài Hạn
Nấm hương trồng trên thân gỗ có thể cho thu hoạch kéo dài. Chu kỳ thu hoạch thường kéo dài từ 2 đến 3 năm.
Khi thu hoạch, dùng tay trái đè lên điểm gần cuống nấm. Tay phải cầm và xoay nhẹ cây nấm. Cố gắng hái hết chân nấm, không để chúng dính lại trên thân gỗ.
Sau khi thu hoạch nấm xong, cắt bỏ phần gốc còn lại trên thân gỗ. Năng suất trung bình đạt được từ 20 đến 30 kilogram nấm khô trên mỗi mét khối gỗ.
Phân Tích So Sánh Hai Phương Pháp Trồng
Mỗi cách trồng nấm hương đều có những ưu và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào điều kiện tài chính, quy mô sản xuất, và kinh nghiệm của người trồng.
Phương pháp trồng trên mùn cưa cho thời gian thu hoạch sớm hơn nhiều, chỉ sau vài tháng ươm. Tuy nhiên, năng suất có thể kém hơn và chu kỳ sản xuất ngắn, chỉ kéo dài vài đợt.
Phương pháp trồng trên thân gỗ cần thời gian ươm sợi rất dài, từ 6 đến 16 tháng. Bù lại, người trồng có thể thu hoạch liên tục trong 2 đến 3 năm với năng suất khô cao, mang lại giá trị bền vững hơn.
Trồng trên mùn cưa đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu cho cơ sở vật chất và thiết bị lớn hơn. Ngược lại, trồng trên thân gỗ cần nhiều diện tích hơn và vốn đầu tư cho nguyên liệu gỗ ban đầu lớn. Người trồng có thể áp dụng linh hoạt một trong hai cách trồng nấm hương tùy theo mục tiêu kinh doanh.
Thông Tin Liên Hệ Các Nhà Cung Cấp Thiết Bị Chuyên Dụng
Để đảm bảo quá trình trồng nấm hương đạt hiệu quả cao và tiết kiệm nhân công, việc ứng dụng máy móc là cần thiết. Dưới đây là thông tin liên hệ của đơn vị cung cấp các thiết bị nông nghiệp chuyên dụng:
Công ty CPĐT Tuấn Tú
Địa chỉ VPGD: Số 2, Ngõ 2, Đường Liên Mạc, Phường Liên Mạc, Quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội
Hotline Miền Bắc: (024)22.05.05.05 – 0914567869 – 0834050505
Chi nhánh Miền Nam: 270/16A Lê Đình Cẩn, Khu Phố 5, Phường Tân Tạo, Quận Bình Tân, Hồ Chí Minh
Hotline Miền Nam: 0945796556 – 0984930099
Website: https://may3a.com/
Email: may3a.info@gmail.com
Fanpage: https://www.facebook.com/maynhanong/
Tóm lại, cách trồng nấm hương thành công đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa việc am hiểu đặc tính sinh học của nấm và áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, dù chọn phương pháp trên mùn cưa hay trên thân gỗ. Người trồng cần chú trọng kiểm soát nghiêm ngặt các yếu tố vi khí hậu như nhiệt độ, độ ẩm, và pH để đảm bảo sợi nấm phát triển khỏe mạnh và cho năng suất quả thể tối đa. Việc đầu tư vào kiến thức chuyên môn và trang thiết bị hỗ trợ là chìa khóa để đạt được chất lượng và sản lượng n
Cập Nhật Lần Cuối Vào Lúc Tháng 1 26, 2026 by Vũ Anh
