Sắn, hay còn gọi là khoai mì, là cây lương thực chủ lực, dễ trồng và thích nghi rộng rãi với nhiều loại đất đai ở Việt Nam. Để đạt được năng suất cao, đặc biệt là củ to và hàm lượng tinh bột lớn, bà con cần nắm vững cách trồng sắn củ chuẩn kỹ thuật. Bài viết này sẽ đi sâu vào các quy trình canh tác hiện đại, từ khâu chọn giống sắn cao sản đến các biện pháp kỹ thuật làm đất và bón phân cân đối, nhằm giúp người nông dân tối ưu hóa vụ mùa. Nắm rõ các nguyên tắc này là chìa khóa để đảm bảo năng suất, chất lượng và ứng dụng phòng trừ sâu bệnh hiệu quả trong suốt chu kỳ sinh trưởng của cây sắn.
Chuẩn Bị Toàn Diện Cho Vụ Trồng Sắn Cao Sản
Lựa Chọn Giống Sắn Tối Ưu Cho Từng Vùng Sinh Thái
Việc chọn giống sắn có ý nghĩa quyết định đến hơn 40% năng suất thu hoạch cuối cùng. Hiện nay, thị trường có nhiều giống sắn cao sản nổi bật, thường mang lại năng suất từ 28 đến 30 tấn/ha. Hàm lượng tinh bột lý tưởng của các giống này đạt khoảng 28% đến 30%, đáp ứng tốt cho cả mục đích chế biến.
Các giống sắn được khuyến nghị rộng rãi bao gồm: KM 60, KM 95, SM 037-26, KM98-1, KM98-5, KM 140, và KM94. Mỗi giống có đặc tính sinh trưởng, khả năng kháng bệnh và thời gian thu hoạch khác nhau, phù hợp với từng điều kiện thổ nhưỡng cụ thể. Bà con nên tham khảo ý kiến chuyên gia để chọn giống phù hợp nhất với khí hậu địa phương.
Kỹ thuật trồng sắn
Chuẩn Bị Hom Giống Từ Thân Cây Sắn
Trồng sắn bằng hom (thân) là phương pháp phổ biến nhất, đặc biệt khi sản xuất đại trà trên diện tích lớn. Nguồn giống phải được lấy từ ruộng sản xuất tốt hoặc ruộng nhân giống riêng, đảm bảo không bị sâu bệnh. Cây sắn mẹ cần đạt tuổi từ 8 tháng trở lên khi thu hoạch hom giống.
Hom phải được chọn từ đoạn giữa của thân cây sắn, đoạn này tích lũy dinh dưỡng tốt nhất. Chiều dài lý tưởng của một hom giống là từ 15 đến 20cm, chứa ít nhất 6 đến 8 mắt ngủ rõ ràng. Bà con tuyệt đối không sử dụng hom quá non, quá già, hoặc các hom bị trầy xước, dập nát cơ giới.
Kỹ Thuật Bảo Quản Và Xử Lý Hom Giống
Thời gian bảo quản cây giống không được vượt quá 2 tháng kể từ ngày thu hoạch để đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao. Sau khi thu hoạch, cây giống cần được vận chuyển và bảo quản ở khu vực khô ráo, có bóng râm mát.
Có thể áp dụng hai phương pháp bảo quản chính. Cách thứ nhất là bó thân sắn thành từng bó, sau đó để nằm hoặc dựng đứng cây giống trong bóng râm. Cách thứ hai là cắm thẳng từng cây xuống đất thành từng cụm, với mật độ khoảng 500 đến 1000 cây mỗi cụm.
Trong quá trình bảo quản, hom sắn rất dễ bị rệp sáp hoặc các loại côn trùng khác tấn công, gây hại. Do đó, cần định kỳ sử dụng thuốc diệt côn trùng phun cho cây giống khoảng một tuần một lần để phòng ngừa.
Quá trình chặt hom phải sử dụng dao hoặc dụng cụ sắc bén để đảm bảo vết cắt phẳng, không làm dập thân gỗ của hom. Để ngăn ngừa mầm bệnh, người nông dân cần xử lý hom giống trước khi trồng. Hom sắn nên được nhúng vào hỗn hợp thuốc diệt nấm và côn trùng, hoặc có thể rải thuốc trừ côn trùng theo hàng, hốc trước khi đặt hom xuống.
Trồng sắn bằng thân
Phương Pháp Trồng Sắn Bằng Củ Giống
Trồng sắn bằng củ giống là một phương pháp ít phổ biến hơn nhưng vẫn được áp dụng ở một số vùng. Sau khi thu hoạch sắn khoảng 1 tuần, bà con chọn loại củ tốt, không bị sâu bệnh để làm giống.
Lần lượt cắt củ thành các miếng dài khoảng 5 đến 7cm rồi chấm mặt cắt vào tro bếp. Để các miếng củ ở nơi khô ráo cho vết cắt se lại rồi mới đem trồng trực tiếp xuống đất hoặc trồng vào bầu.
Ngoài ra, phương pháp ủ cho sắn nảy mầm trước khi trồng cũng khá phổ biến. Thực hiện bằng cách cắt củ sắn và lấy nửa trên, chấm mặt cắt với tro bếp để vết cắt được khô. Đặt củ lên rơm rạ hay trấu thành từng lớp, trên mỗi lớp củ cần rải một lớp tro bếp trộn cùng phân lân.
Cuối cùng, phủ lớp rơm cho kín, tưới nước thường xuyên để cấp ẩm và che mát cho giống. Sau 2 đến 3 ngày, khi mầm nhú lên, có thể mang đi trồng ra ruộng sản xuất.
Trồng sắn bằng cách củ giống
Thời Vụ Trồng Sắn Chuẩn Kỹ Thuật Theo Vùng
Xác định thời điểm trồng sắn tối ưu theo vùng sinh thái là yếu tố quan trọng để cây phát triển tốt nhất. Thời vụ trồng sắn được tính toán dựa trên điều kiện khí hậu, đặc biệt là sự phân bố của mùa mưa và mùa khô ở từng khu vực.
Thời Vụ Trồng Sắn Theo Miền Khí Hậu
Ở Miền Bắc, bao gồm Đồng bằng và trung du Bắc Bộ, thời vụ thích hợp nhất là khoảng tháng 2 đến tháng 3. Thời điểm này giúp cây tận dụng được độ ẩm đầu mùa và phát triển trong điều kiện nhiệt độ ấm dần. Sắn thường được thu hoạch vào tháng 12 đến tháng 1 năm sau, trước khi sương muối và rét đậm xuất hiện.
Vùng Bắc Trung Bộ, thời vụ thường sớm hơn một chút, khoảng tháng 1. Việc trồng sớm giúp cây sắn tránh được những đợt mưa lớn cuối năm, bảo vệ củ khỏi bị thối úng.
Tại vùng Nam Trung Bộ, sắn có thể đạt năng suất cao nhất nếu trồng khoảng từ tháng 1 đến tháng 3 hoặc sớm hơn (tháng 1 đến tháng 2). Tuy nhiên, thời điểm thu hoạch phải là từ tháng 9 đến tháng 10, nhằm tránh mùa mưa lũ lớn gây ngập úng.
Đối với vùng Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và đồng bằng Sông Cửu Long, sắn thích hợp trồng vào cuối mùa khô, đầu mùa mưa. Khoảng thời gian này là từ tháng 4 đến tháng 5, khi thời tiết đã ổn định và đất có đủ độ ẩm để hom giống nảy mầm. Một số nơi ở đồng bằng Sông Cửu Long chủ động được nước thì sắn hay được trồng từ đầu năm để kịp thu hoạch trước mùa lũ.
Việc thu hoạch sắn để sản xuất bột thường diễn ra vào tầm tháng 10 đến tháng 12, khi hàm lượng tinh bột đạt mức cao nhất. Ngược lại, loại sắn ngọt trồng để ăn tươi sẽ được thu hoạch rải rác từ tháng 6 đến tháng 9, khi củ còn mềm và ít xơ.
Trồng sắn vào tháng mấy
Lịch Trồng Sắn Theo Loại Đất
Loại đất trồng cũng ảnh hưởng đến việc phân chia thời vụ để tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên đất và nước. Đối với loại đất xám, các chuyên gia thường khuyến nghị chia thành hai vụ trồng trong năm.
Vụ thứ nhất là trồng sắn từ tháng 4 đến tháng 5, thu hoạch từ tháng 1 đến tháng 3 năm sau. Nếu trồng ở vụ này, bà con nên tranh thủ sớm lúc đất còn ẩm, bởi đất khô sẽ làm giảm tỷ lệ mọc mầm của hom sắn.
Vụ thứ hai là trồng sắn vào tháng 10 đến tháng 11 và thu hoạch vào tháng 9 đến tháng 10 năm sau. Việc trồng vụ Đông Xuân này đòi hỏi kỹ thuật che phủ và giữ ấm tốt hơn.
Đối với những loại đất khác, bà con nên tập trung trồng vào mùa mưa, tức là thời điểm từ tháng 5 đến tháng 6. Trồng sắn vào mùa mưa giúp cây tận dụng được lượng nước dồi dào, giảm chi phí tưới tiêu ban đầu.
Biện Pháp Canh Tác Thiết Yếu Tăng Năng Suất Củ
Để đạt được năng suất củ cao, các biện pháp canh tác phải được thực hiện một cách đồng bộ và khoa học. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu làm đất là nền tảng vững chắc cho sự phát triển của hệ rễ sắn.
Kỹ Thuật Làm Đất Trồng Sắn Chi Tiết
Sắn có thể trồng trên nhiều loại đất, từ đất rừng mới khai thác đến đất hoang hóa, hay đất luân canh. Tuy nhiên, do củ sắn là rễ biến đổi, đất trồng phải cực kỳ thông thoáng và tơi xốp để rễ củ hình thành và phát triển dễ dàng.
Bà con phải chuẩn bị đất kỹ lưỡng trước khi trồng. Cần thực hiện đầy đủ các công tác như thu dọn rễ, tàn dư thực vật còn sót lại trong đất.
Cày bừa đất từ 1 đến 2 lần, mỗi lần cách nhau 10 đến 15 ngày, giúp đất được phơi ải và diệt trừ mầm bệnh. Độ sâu đất cày cần đạt khoảng 25cm, đảm bảo đất tơi xốp, có độ sâu cần thiết cho rễ và củ sắn phát triển.
Đối với đất đồi núi có độ dốc lớn hơn 30%, không cần phải cày toàn diện mà nên cuốc hốc trực tiếp. Điều này giúp giảm thiểu xói mòn đất do cày xới.
Nếu trồng sắn ở chân ruộng luân canh lúa nước, sau khi nước rút và thu hoạch lúa xong, cần chuẩn bị đất sớm. Việc này nhằm tận dụng tối đa độ ẩm còn lại của đất trước khi đất bị khô cứng.
Nên lên luống trồng sắn theo chiều ngang của dốc đất hoặc đường đồng mức. Phương pháp này giúp chất dinh dưỡng và độ màu của đất không bị rửa trôi do nước mưa.
Bảo Vệ Đất Chống Xói Mòn Trên Đất Dốc
Trồng sắn trên đất dốc rất dễ xảy ra tình trạng xói mòn nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Vì thế, bà con cần áp dụng các biện pháp bảo vệ đất sau:
Phải trồng sắn theo đường đồng mức, đồng thời lên luống vuông góc với độ dốc của đất. Điều này tạo ra các rào cản tự nhiên, làm chậm dòng chảy của nước mưa.
Chọn các loại cây trồng phụ như cây cốt khí, cây phân xanh để trồng theo đường đồng mức, tạo thành các hàng rào sống. Những hàng rào sinh học này giúp chắn đất và chống xói mòn rất hiệu quả.
Trồng xen các loại cây họ đậu như đậu xanh, đậu đen, hoặc lạc cũng là cách chống xói mòn hiệu quả. Ngoài ra, cây họ đậu còn giúp tăng chất dinh dưỡng (đạm cố định) cho đất, phục hồi độ phì nhiêu của đất sau khi trồng sắn.
Phủ rơm rạ hoặc nguồn phụ liệu có sẵn của từng địa phương (như lá cây khô, bã mía) lên bề mặt đất. Lớp phủ này không chỉ chống xói mòn mà còn giữ ẩm, điều hòa nhiệt độ đất rất tốt.
Mật Độ Và Phương Pháp Trồng Sắn
Mật độ trồng sắn cần được điều chỉnh linh hoạt dựa trên đặc điểm của từng loại đất. Điều này giúp cây sắn có không gian tối ưu để hấp thụ ánh sáng và dinh dưỡng.
Phương Pháp Đặt Hom Giống
Kỹ thuật trồng sắn bằng hom sẽ có sự khác biệt giữa các vùng đất. Trên vùng đất bằng phẳng, thoát nước tốt, hom sắn nên được đặt nằm ngang.
Ở những diện tích đất có lượng mưa nhiều, khả năng thoát nước kém, bà con hãy lên luống hoặc lên líp. Lúc này, nên trồng hom kiểu đứng hoặc kiểu xiên để mắt mầm hướng lên trên.
Lưu ý quan trọng là nếu trồng sắn vào vụ cuối mùa mưa, khi độ ẩm đất thấp, thì nên trồng hom đứng. Trồng hom đứng giúp hom tiếp xúc tối đa với độ ẩm từ lòng đất.
Kỹ thuật trồng sắn bằng hom
Kỹ thuật trồng sắn mì bằng củ đòi hỏi phải đào hốc lớn hơn. Kích thước hốc thường là 0.8 x 0.8m, sâu 0.3 – 0.5m, mỗi hốc cách nhau 2m.
Đổ bên dưới hốc một lớp mùn rơm rạ, lá cây hoai mục để cung cấp chất hữu cơ. Tiếp tục rắc thêm một lớp bột đất có độ dày từ 5 đến 10cm lên trên lớp mùn. Đặt củ giống xuống rồi phủ đất mùn, rơm rạ, lá cây hoai mục lên trên cùng. Cần tưới nước ngay lập tức để giữ ẩm cho sắn và giúp củ nhanh chóng bén rễ.
Khoảng Cách Và Mật Độ Tối Ưu
Muốn trồng sắn hiệu quả, bà con cần đảm bảo khoảng cách và mật độ trồng phù hợp. Mật độ tối ưu cho phép mỗi cây sắn nhận đủ ánh sáng và không gian để phát triển bộ củ.
Nếu là đất tốt, màu mỡ, mật độ trồng sắn trung bình là 1,0 x 1,0m, tương đương với 10.000 cây/ha. Khoảng cách rộng giúp củ sắn có không gian để phát triển tối đa kích thước.
Nếu đất xấu, cằn cỗi hơn, mật độ trồng trung bình là 1,0 x 0,8m và 0,8 x 0,8m. Điều này tương đương với 12.500 cây/ha và 16.000 cây/ha. Tăng mật độ trên đất xấu giúp bù đắp lại năng suất cá thể thấp của cây sắn.
Trường hợp diện tích trồng xen canh, có thể trồng sắn với khoảng cách giữa các hàng là 1,2 x 0,6m/cây hoặc 1,2 x 0,8m. Mật độ tương đương là 11.000 cây và 14.000 cây/ha. Việc trồng xen cần tính toán kỹ lưỡng để không cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng với cây trồng chính.
Kỹ thuật trồng sắn mì bằng củ
Kỹ Thuật Chăm Sóc Và Quản Lý Dinh Dưỡng
Kỹ thuật chăm sóc đóng vai trò then chốt trong việc chuyển hóa tiềm năng năng suất của giống thành năng suất thực tế. Quản lý dinh dưỡng và cỏ dại là hai nhiệm vụ quan trọng nhất.
Dặm Hom Và Tỉa Chồi
Sau khi trồng, từ 10 đến 13 ngày hom sắn bắt đầu nảy mầm và nhú chồi. Lúc này bà con cần kiểm tra đồng ruộng kỹ lưỡng, đặc biệt là tỷ lệ nảy mầm của hom.
Khoảng 20 ngày sau khi trồng, nếu đất vẫn còn độ ẩm, cần tiến hành dặm hom ngay. Dặm hom là thay thế những hom không nảy mầm hoặc những cây mầm yếu, giúp đảm bảo mật độ cây trồng đồng đều.
Sau khi cây sắn đã ra lá, cần tiến hành tỉa bớt chồi. Mỗi hom sắn chỉ nên giữ lại 1 đến 2 chồi khỏe mạnh nhất. Tỉa chồi giúp tập trung dinh dưỡng vào thân chính và bộ rễ, tăng kích thước củ.
Bón Phân Cân Đối Để Tối Ưu Năng Suất Củ
Sắn là loại cây cần hút nhiều chất dinh dưỡng để phát triển cả thân lá và củ. Việc bón phân phải đầy đủ, cân đối các nguyên tố Đạm (N), Lân (P), và Kali (K).
Phân Hữu Cơ Và Vi Sinh
Phân hữu cơ bao gồm phân chuồng hoai mục (5 đến 7 tấn cho 1 ha) hoặc phân xanh. Ngoài ra, có thể sử dụng phân vi sinh (500kg cho 1 ha) để bổ sung vi sinh vật có lợi cho đất. Mục đích bón phân hữu cơ và vi sinh là cung cấp lượng dinh dưỡng từ từ. Đồng thời, chúng giúp cho đất giữ nước, giữ phân và tơi xốp hơn, tạo điều kiện tốt nhất cho củ sắn phát triển.
Phân Hóa Học Theo Công Thức
Nên bón phân hóa học theo công thức khuyến nghị: 80kg N + 40kg P2O5 + 80kg K2O. Công thức này tương đương với khoảng 170kg Urea + 250kg Super lân + 270kg Kali Clorua cho 1 ha. Kali đặc biệt quan trọng vì nó trực tiếp tham gia vào quá trình vận chuyển và tích lũy tinh bột trong củ sắn.
Việc bón phân được chia thành nhiều giai đoạn để cây sắn hấp thụ hiệu quả nhất. Bón lót được thực hiện khi cày bừa hoặc theo hốc trước khi trồng sắn bằng toàn bộ phân chuồng và phân lân.
Sau 25 đến 30 ngày trồng sẽ bón thúc lần 1. Lần này bao gồm ½ lượng phân đạm và ½ phân kali. Tiếp tục bón thúc lần 2 gồm ½ phân đạm và ½ phân kali còn lại khi sắn trồng được 50 đến 60 ngày.
Bà con nên tránh bón phân giữa lúc trời nắng gắt hay mưa lớn vì phân sẽ dễ bị bay hơi hoặc rửa trôi. Tốt nhất là bón phân lúc đất được cung cấp đầy đủ độ ẩm, có thể kết hợp với xới xáo và vun gốc.
Biện Pháp Trừ Cỏ Dại Hiệu Quả
Cỏ dại cạnh tranh mạnh mẽ dinh dưỡng và nước với cây sắn, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Vì thế, cần có biện pháp quản lý cỏ dại tích hợp.
Ngay sau khi trồng sắn, cần phun thuốc diệt trừ cỏ tiền nảy mầm Dual với liều lượng 1.5 lít/ha. Khi phun cần đảm bảo đủ lượng nước và độ ẩm của đất để thuốc ngấm xuống đất được 2 đến 3cm, tạo lớp màng diệt cỏ.
Bà con cũng nên kết hợp việc làm cỏ bằng máy cắt cỏ cầm tay chạy xăng với phun thuốc. Sau khi trồng sắn được 20 đến 30 ngày thì nên làm cỏ bằng tay 1 lần, kết hợp với vun gốc.
Sau khi làm cỏ xong lần 1, hãy phun thuốc diệt cỏ tiền nảy mầm Dual với liều lượng 1.2 lít/ha để kiểm soát cỏ dại trong giai đoạn sau. Cuối cùng, phủ bổi mặt ruộng sắn bằng rơm rạ hoặc màng PE.
Kỹ thuật chăm sóc cây sắn
Quản Lý Sâu Bệnh Hại Cây Sắn
Việc nắm bắt được cách trồng sắn củ chuẩn kỹ thuật phải đi đôi với việc biết cách phòng trừ sâu hại trên cây sắn. Điều này giúp năng suất sắn đạt hiệu quả cao nhất và ổn định. Tùy vào loại sâu hại hay mầm bệnh, bà con sẽ có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
Sâu Hại Chính Trên Cây Sắn
Sâu hại phổ biến nhất là rệp sáp bột hồng, rệp sáp, bọ cánh cứng và nhện đỏ. Rệp sáp tấn công cả thân, lá và củ sắn, gây thiệt hại nghiêm trọng.
Nhện đỏ thường gây cháy khô lá sắn trong điều kiện khô nóng, làm giảm khả năng quang hợp và tích lũy tinh bột. Bà con có thể dùng các loại thuốc trừ nhện chuyên dụng như Supracide, Admire, Comite để loại bỏ nhện đỏ.
Bọ cánh cứng thường cắn phá lá non, chồi non, cần sử dụng thuốc Oncol, Lamte để diệt trừ khi mật độ bọ cao. Cần theo dõi sát sao đồng ruộng để phát hiện sớm các dấu hiệu tấn công của sâu hại.
Các Bệnh Hại Thường Gặp
Bệnh cháy lá sắn (Bacterial Blight) do vi khuẩn gây ra là bệnh phổ biến, đặc biệt trong điều kiện ẩm ướt. Triệu chứng là các vết cháy màu nâu đen trên lá, sau đó lan rộng làm lá rụng sớm.
Để phòng trị bệnh cháy lá sắn, có thể dùng Benlate, Copper-B, Benlate-C, Bavistin. Việc quan trọng nhất là phải sử dụng hom giống sạch bệnh và vệ sinh đồng ruộng sau mỗi vụ thu hoạch.
Bệnh thối củ sắn thường xảy ra khi sắn bị ngập úng hoặc thu hoạch muộn. Biện pháp phòng ngừa là trồng sắn
Cập Nhật Lần Cuối Vào Lúc Tháng 1 31, 2026 by Vũ Anh
