Tết Nguyên Đán sẽ không trọn vẹn nếu thiếu đi sắc vàng rực rỡ của mai hay hình ảnh sum suê, căng mọng của những cây quất cảnh. Để duy trì vẻ đẹp này qua nhiều năm, việc nắm vững cách trồng quất tết sau khi kết thúc mùa lễ là điều cốt yếu, không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn thể hiện sự tinh tế, am hiểu nghệ thuật làm vườn của gia chủ. Bài viết này là cẩm nang chi tiết, chuyên sâu, tập trung vào kỹ thuật chăm sóc cây quất cảnh sau tết (bao gồm cả quy trình đảo quất và tạo quả) để đảm bảo cây phát triển khỏe mạnh, cho ra những vụ quả chất lượng cao vào đúng dịp Tết Nguyên Đán năm sau, góp phần kiến tạo một không gian vườn sinh thái bền vững. Việc áp dụng đúng các nguyên tắc từ chăm sóc, cắt tỉa quất cảnh, đến việc kích thích ra quả, sẽ là chìa khóa để bạn làm chủ được chu trình sinh trưởng của loài cây mang ý nghĩa may mắn này.
Chu Trình Chăm Sóc Quất Toàn Diện Trong Suốt Mùa Trưng Bày
Cây quất cảnh mang ý nghĩa thịnh vượng, là điểm nhấn không thể thiếu trong ngày Tết. Tuy nhiên, thời gian trưng bày trong nhà thường là giai đoạn thử thách đối với sức khỏe của cây. Việc cung cấp môi trường sống lý tưởng trong giai đoạn này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để thành công trong cách trồng quất tết qua nhiều năm.
Chăm Sóc Quất Trong Thời Gian Trưng Tết
Trong suốt thời gian trưng Tết, cây quất thường được đặt trong môi trường ít ánh sáng tự nhiên và khô ráo hơn so với điều kiện ngoài trời, dẫn đến stress và suy giảm sức sống.
Nguyên tắc cơ bản là giữ độ ẩm vừa phải cho bầu đất và tán lá. Mỗi ngày, bạn nên dùng bình phun sương hoặc tay vảy nhẹ nước sạch lên toàn bộ tán lá, thực hiện một đến hai lần. Điều này giúp lá duy trì sự tươi mới, giảm thiểu tình trạng rụng lá sớm.
Cần tưới nước đầy đủ độ ẩm cho gốc quất, đảm bảo đất không bị khô cứng hay úng nước. Tưới nhẹ nhàng dưới gốc cây để tránh làm lún đất hoặc rửa trôi chất dinh dưỡng. Việc làm này giúp cây quất cảnh giữ được màu xanh của lá và hạn chế tối đa số lượng quả rụng trong thời gian trưng Tết.
Duy trì việc này sẽ giúp cây quất có sức khỏe tốt nhất sau khi kết thúc thời gian trưng bày. Đây là yếu tố quyết định liệu cây có thể tái sử dụng thành công cho vụ Tết năm sau hay không.
Chăm Sóc Quất Cảnh Tại Nhà Trong Dịp Tết Nguyên Đán
Đánh Giá Sức Khỏe và Xử Lý Sơ Bộ Sau Tết
Sau khi kết thúc mùa Tết, việc đánh giá sức khỏe của cây quất là bước đầu tiên để quyết định hướng xử lý tiếp theo. Một cây quất khỏe mạnh là cây có dáng đẹp, tán lá sum suê, không bị hư hỏng, ít sâu bệnh.
Nếu cây vẫn giữ được độ khỏe khoắn và lá tươi xanh, khả năng tái trồng để phục vụ cho vụ Tết tiếp theo là rất cao. Cây cần được chuyển dần ra môi trường có ánh sáng tự nhiên đầy đủ, tránh ánh nắng gắt trực tiếp ngay lập tức để cây làm quen từ từ.
Bước xử lý sơ bộ quan trọng nhất là loại bỏ hoàn toàn số quả còn lại trên cây. Quả chín sẽ tiêu tốn một lượng lớn dinh dưỡng không cần thiết cho quá trình phục hồi và ra lộc mới của cây.
Bạn cũng cần loại bỏ khoảng một phần hai đến hai phần ba lượng lá già trên cây. Việc này nhằm mục đích hạn chế nhu cầu dinh dưỡng và lượng nước, đặc biệt quan trọng khi bộ rễ chưa kịp phát triển và bám chắc vào đất ở môi trường mới.
Thực hiện cắt tỉa cành khô, cành yếu, cành bị sâu bệnh hoặc cành nằm quá sát đất. Sử dụng kéo hoặc dao sắc chuyên dụng để vết cắt gọn gàng, hạn chế nấm bệnh xâm nhập.
Kỹ Thuật Đảo Quất (Tái Trồng) Chuyên Sâu
Quá trình “Đảo Quất” hay thay chậu, cắt tỉa rễ là một kỹ thuật bắt buộc trong cách trồng quất tết để cây có thể ra lộc và kết quả đồng loạt, đúng thời điểm. Đây là quy trình tái tạo sức sống mạnh mẽ cho cây.
Chuẩn Bị Giá Thể và Môi Trường Tái Trồng
Đất trồng quất cảnh lý tưởng nhất là đất vườn pha cát, đất phù sa hoặc đất thịt nhẹ, đảm bảo độ thông thoáng tốt và khả năng giữ ẩm vừa phải. Đất cần có độ pH thích hợp, dao động trong khoảng 5.0 đến 6.0 (hơi chua).
Trước khi trồng, hố hoặc chậu mới cần được bón lót kỹ lưỡng. Sử dụng một đến hai kilogram phân vi sinh hoặc ba đến năm kilogram phân chuồng hoai mục cho mỗi gốc cây. Việc bón lót giúp cung cấp nguồn dinh dưỡng hữu cơ dồi dào, kích thích bộ rễ phát triển khỏe mạnh.
Nếu trồng trên đất vườn, cần lên luống cao, thiết kế mương nước xung quanh. Chiều rộng luống nên từ bốn đến sáu mét, mương sâu khoảng hai mươi đến ba mươi centimet. Điều này giúp thoát nước tốt, tránh tình trạng ngập úng gây thối rễ, khiến cây quất ngừng phát triển hoặc thậm chí là chết.
Kỹ Thuật Đánh Bầu (Đảo Quất) Đúng Chuẩn
Thời điểm lý tưởng để đảo quất thường rơi vào khoảng trung tuần đến hạ tuần tháng Năm dương lịch. Đây là thời điểm quan trọng nhất, quyết định chu kỳ ra hoa kết quả của cây cho vụ Tết sau.
Trước khi tiến hành đánh bầu, cần tưới đủ ẩm cho cây để bầu đất có độ kết dính, hạn chế nứt vỡ khi đào. Dùng đầm sắt hoặc gỗ đầm xung quanh gốc (cách gốc khoảng hai mươi đến ba mươi centimet) để phần đất liên kết chặt lại.
Xác định kích thước bầu phù hợp với kích thước cây và đường kính chậu dự định tái trồng. Kích thước bầu to hay nhỏ phụ thuộc vào tán và đường kính gốc.
Đầu tiên, dùng cuốc hoặc xẻng đào rãnh xa gốc khoảng sáu mươi đến một trăm centimet, sâu khoảng bốn mươi centimet, rộng hai mươi centimet. Sau đó, tỉa bỏ dần đất đến đường kính bầu đã xác định.
Trong quá trình tỉa đất, cần chặt bỏ các rễ quá to (đường kính lớn hơn một centimet) không thể quấn quanh bầu. Các loại rễ nhỏ, mềm và dài thì được quấn cẩn thận quanh bầu, dùng dây nilon buộc chặt qua gốc để cố định.
Trước khi trồng lại 10 ngà y dùng sản phẩm siêu ra rễ
Xử Lý Kích Rễ Trước và Sau Tái Trồng
Trước khi đánh bầu khoảng mười ngày, việc xử lý kích thích ra rễ là cần thiết. Sử dụng các sản phẩm siêu ra rễ (chứa Auxin như NAA, IBA) phun ướt đẫm tán lá và tưới ướt đẫm gốc cây.
Sau khoảng mười ngày xử lý, bộ rễ cây quất sẽ được kích thích, các rễ non mới bắt đầu hình thành. Lúc này, tiến hành nhổ hoặc vặt một phần hai đến hai phần ba số lá trên cây. Sau đó, đem trồng lại bầu đã đánh vào chậu hoặc luống đất mới, tưới ẩm như đối với các cây quất giống bình thường.
Sau khi trồng, duy trì độ ẩm ổn định. Tránh tưới quá nhiều gây úng. Trong khoảng một đến hai tuần đầu, cây cần được che chắn bớt ánh nắng trực tiếp, đặt ở nơi râm mát để rễ có thời gian phục hồi và phát triển.
Quy Trình Chăm Sóc và Phục Hồi Sinh Trưởng (Hè)
Sau khi tái trồng thành công, cây quất bước vào giai đoạn phục hồi và sinh trưởng mạnh mẽ. Giai đoạn này kéo dài từ mùa hè đến đầu mùa thu, tập trung vào việc tạo tán lá khỏe mạnh, làm nền tảng cho việc ra hoa kết quả vào cuối năm.
Chế Độ Tưới Nước và Bón Phân Phục Hồi
Khoảng năm đến bảy ngày sau khi tái trồng, người trồng cần xới xáo đất nhẹ nhàng xung quanh gốc (cách gốc khoảng ba mươi centimet) để đất tơi xốp, giúp rễ mới dễ dàng phát triển.
Tiến hành tưới hoặc bón phân khoáng. Mỗi gốc có thể bón khoảng 0.5 đến 1.0 kilogram phân NPK (tỷ lệ 12:5:10 hoặc tương đương). Bón phân cách gốc ba mươi centimet để tránh làm cháy rễ non. Tỉ lệ NPK này ưu tiên Đạm (N) và Kali (K) để thúc đẩy quá trình sinh trưởng của cành lá và thân cây.
Cây quất cần được bón bổ sung nước phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ vi lượng. Các loại phân này giúp cây quất phát triển bền vững, giảm thiểu sâu bệnh hại.
Định kỳ mười lăm đến hai mươi ngày một lần, có thể kết hợp phun nước tăng trưởng hoặc phân bón lá có vi lượng. Tăng nồng độ khi lá già và giảm khi cây đang ra lộc non để tránh tổn thương. Mục tiêu là làm cho lá quất dày, xanh, tạo tiền đề cho việc nuôi quả.
Phòng Trừ Sâu Bệnh Hại Thường Gặp
Cây quất rất dễ nhiễm các loại sâu bệnh, đặc biệt là trong điều kiện thời tiết ẩm ướt hoặc khi cây bị suy yếu sau quá trình Đảo Quất. Cần thường xuyên quan sát toàn bộ cây, từ thân, lá đến rễ, để kịp thời phát hiện và xử lý.
Các loại sâu bệnh phổ biến bao gồm rệp sáp, sâu vẽ bùa, nhện đỏ, và các loại nấm gây bệnh thối rễ, đốm lá. Việc quan sát hàng ngày trong quá trình tưới nước là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.
Đối với cây quất cảnh, nên ưu tiên các biện pháp phòng trừ sinh học hoặc thủ công. Dùng tay hoặc dụng cụ làm vườn để bắt sâu bọ.
Trị nấm và bệnh rêu mốc có thể dùng nước vôi trong hoặc nước muối pha loãng (nồng độ rất thấp) để rửa lá, bón cho gốc cây. Tuyệt đối không phun thuốc trừ sâu hóa học nếu có ý định sử dụng quả cho mục đích ăn uống hoặc làm thuốc (như lá quất nấu nước tắm cho trẻ em).
Kỹ Thuật Tạo Tán và Tạo Thế Nghệ Thuật
Để có một cây quất cảnh đẹp mắt, cân đối, hài hòa về mặt thẩm mỹ, việc tạo tán và tạo thế phải được thực hiện định kỳ và có kế hoạch ngay từ giai đoạn phục hồi sinh trưởng.
Quy Trình Cắt Tỉa Định Kỳ và Tạo Tán
Việc cắt tỉa và tạo thế cần được thực hiện định kỳ khoảng bảy đến mười ngày một lần, đặc biệt trong giai đoạn cây ra lộc non mạnh mẽ. Sử dụng dao, kéo sắc bén chuyên dùng để vết cắt không bị dập, tiến hành công việc vào những ngày nắng ráo để vết thương nhanh khô và hạn chế nấm bệnh.
Nguyên tắc cắt tỉa:
- Cắt tỉa cành vượt: Loại bỏ các cành mọc quá dài, vượt ra khỏi khuôn tán đã định.
- Cắt tỉa cành yếu, cành tăm: Loại bỏ các cành nhỏ, yếu, cằn cỗi mọc ở bên trong tán, giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi cành chính và tạo độ thông thoáng.
- Tạo độ thông thoáng: Cắt tỉa hợp lý giúp ánh sáng chiếu vào được sâu bên trong tán lá, kích thích sự phát triển đồng đều và giảm thiểu môi trường cho nấm bệnh phát triển.
Cứ định kỳ mười đến mười lăm ngày, bạn nên tỉa lá, cắt cành hoặc uốn cành một lần để điều chỉnh hình dáng và kích thước tán. Việc này sẽ giúp cây đón được nhiều ánh sáng hơn, kích thích ra nhiều lá non, hoa nở nhiều và đậu quả thành công cho mùa Tết sau.
Tạo Tán, Tạo Thế Cho Quất Cảnh Theo Kế Hoạch Đã Lên Từ Trước
Nghệ Thuật Uốn Thế và Định Hình
Nếu muốn duy trì thế cũ hoặc tạo thế mới cho cây quất, người trồng cần có sự am hiểu nhất định về các kiểu dáng, thế cây truyền thống. Việc tạo thế đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ, sử dụng dây kẽm hoặc dây buộc để uốn cong các cành non theo hình dáng mong muốn.
Sau khi cành đã cố định theo hình dáng mới (thường là sau vài tuần), dây buộc sẽ được tháo ra để tránh làm tổn thương vỏ cây. Duy trì việc uốn nắn và điều chỉnh thế cây là một phần của cách trồng quất tết tạo ra giá trị thẩm mỹ cao.
Kỹ Thuật Hãm Nước và Kích Thích Ra Quả Đúng Dịp Tết (Thu – Đông)
Đây là giai đoạn then chốt, quyết định cây quất có ra hoa, kết quả đúng vào dịp Tết Nguyên Đán hay không. Kỹ thuật này đòi hỏi sự chính xác về thời gian và cường độ can thiệp.
Thời Điểm Kích Thích Ra Hoa và Kết Quả
Cây quất cảnh cần khoảng bảy đến tám tháng từ khi ra hoa đến khi quả chín. Do đó, để quả chín vào khoảng tháng Mười hai âm lịch (dịp Tết), hoa phải nở vào khoảng tháng Năm đến tháng Bảy âm lịch. Việc Đảo Quất vào tháng Năm dương lịch nhằm mục đích làm đứt rễ, gây sốc cho cây, khiến cây ngừng sinh trưởng và chuyển sang giai đoạn sinh sản (ra hoa).
Sau khi Đảo Quất và tái trồng, cây phục hồi. Khi cây đã ra lá non và phục hồi sức sống (thường vào khoảng tháng Bảy đến tháng Tám dương lịch), ta tiến hành hãm nước.
Kỹ thuật hãm nước là việc ngưng tưới nước đột ngột trong vài ngày, khiến cây bị thiếu nước nghiêm trọng. Lá cây sẽ bắt đầu héo rũ, báo hiệu cây đang bị stress. Ngay khi lá có dấu hiệu héo rũ, tiến hành tưới nước trở lại một cách từ từ. Sự thay đổi đột ngột này sẽ kích thích cây ra hoa đồng loạt.
Kịch Bản Tạo Quả Chín Đồng Loạt
Nếu mục tiêu là có một cây quất với toàn bộ quả chín vàng rực rỡ vào dịp Tết, bạn sẽ thực hiện theo kịch bản “Chín Đồng Loạt.”
Quy trình:
- Đảo Quất: Đặt cây vừa đánh bầu vào nơi râm mát, tránh mưa to trong khoảng mười đến hai mươi ngày.
- Rụng Lá: Chờ đến khi các lá héo và rụng gần hết (tám mươi đến chín mươi phần trăm lá rụng) do stress thiếu nước và đứt rễ.
- Tái Trồng và Chăm Sóc: Đem trồng lại và chăm sóc bình thường.
- Kết Quả: Cây sẽ ra hoa và kết quả đồng loạt vào khoảng tháng Bảy đến tháng Tám âm lịch. Quả sẽ chín vàng rực rỡ vào tháng Một đến tháng Hai dương lịch, đúng dịp Tết.
Kịch Bản Tạo Quả Chín, Quả Xanh và Lộc Non
Để có một cây quất cảnh hoàn hảo, có đủ ba yếu tố: quả chín vàng, quả xanh và lộc non, thể hiện sự đầy đủ và sung túc, cần áp dụng kỹ thuật phức tạp hơn.
Quy trình:
- Đảo Quất và Hồi Phục: Sau khi đánh bầu, đặt cây trong bóng mát bảy đến mười ngày, để cây rụng bớt một phần hai số lá. Sau đó, đem trồng lại và chăm sóc phục hồi.
- Lứa Hoa Đầu: Khi cây kết quả ở lứa hoa đầu và lứa hoa thứ hai (thường vào khoảng tháng Sáu đến tháng Tám), tiến hành tỉa bớt một phần hai số quả.
- Kích Lộc Mới: Cắt ngắn các đầu cành non, vặt một phần hai số lá bánh tẻ (lá đã chuyển sang màu xanh đậm nhưng chưa quá già).
- Bón Thúc: Bón thúc phân Đạm (N) và Kali (K) cao hoặc phun nước tăng trưởng.
- Kết Quả: Sự kết hợp của việc tỉa quả, cắt cành và bón thúc sẽ kích thích cây tiếp tục ra hoa, kết quả và phát lộc ở những lứa sau. Cuối năm, cây sẽ đạt được trạng thái hoàn hảo với quả chín, quả xanh, hoa và lộc non theo ý muốn.
Tạo Quả, Lộc Và Hoa Cho Cây Quất Cảnh Vào Cuối Năm
Các Câu Hỏi Thường Gặp và Giải Pháp Nâng Cao Trong Kỹ Thuật Trồng Quất Tết
Việc áp dụng cách trồng quất tết đòi hỏi sự linh hoạt và giải quyết các vấn đề phát sinh. Dưới đây là các vấn đề thường gặp và giải pháp chi tiết.
Tại Sao Cây Quất Bị Rụng Quả Hàng Loạt?
Rụng quả non hàng loạt là vấn đề thường gặp, nguyên nhân chủ yếu là do sự mất cân bằng giữa cung và cầu dinh dưỡng, hoặc do môi trường sống bị thay đổi đột ngột.
Nguyên nhân:
- Thiếu Canxi và Bo: Hai vi lượng này rất cần thiết cho việc hình thành và giữ cuống quả.
- Thiếu nước/Úng nước: Độ ẩm không ổn định là nguyên nhân hàng đầu.
- Sốc nhiệt: Thay đổi vị trí cây đột ngột từ trong nhà ra ngoài trời.
Giải pháp:
- Bổ sung phân bón lá có chứa Canxi (Ca) và Bo (B) vào giai đoạn trước và sau khi cây ra hoa, đậu quả.
- Duy trì chế độ tưới nước đều đặn, đảm bảo đất thoát nước tốt.
Làm Thế Nào Để Quất Ra Quả Đúng Kích Thước và Màu Sắc Đẹp?
Để quả quất đạt kích thước to, vỏ mỏng và màu sắc tươi đẹp, cần tập trung vào việc bón thúc Kali (K) trong giai đoạn quả lớn và gần chín.
Quy trình:
- Giai đoạn Quả Non: Sử dụng phân NPK có tỷ lệ Đạm (N) và Lân (P) cao hơn để thúc đẩy tăng trưởng tế bào.
- Giai đoạn Quả Lớn: Chuyển sang sử dụng phân NPK có tỷ lệ Kali (K) cao (ví dụ: 15-5-30 hoặc 12-5-20). Kali giúp tích lũy đường, làm vỏ quả căng, sáng bóng và lên màu vàng rực rỡ.
Tần Suất Ra Quả Của Cây Quất Trong Một Năm
Cây quất là loài cây ra trái quanh năm nếu được chăm sóc trong điều kiện thuận lợi. Tuy nhiên, để có quả chín đúng dịp Tết, bạn phải can thiệp kỹ thuật (Đảo Quất, hãm nước) để “buộc” cây ra hoa và kết quả đồng loạt theo ý muốn vào thời điểm đã tính toán.
Nếu không can thiệp, cây sẽ ra hoa kết quả rải rác. Nếu muốn duy trì chu kỳ quả Tết, việc nắm vững lịch trình đảo quất vào tháng Năm dương lịch là nguyên tắc bắt buộc.
Cắt Tỉa Cây Quất Sau Tết Bao Nhiêu Lần Là Hợp Lý?
Sau Tết, việc cắt tỉa không chỉ là cắt bỏ mà còn là tạo động lực cho cây phát triển. Cứ định kỳ mười đến mười lăm ngày, bạn nên kiểm tra và tỉa cành, uốn cành một lần. Điều này bao gồm:
- Cắt tỉa mạnh (tỉa cành, loại bỏ quả/lá) sau khi trưng Tết.
- Cắt tỉa duy trì (tỉa cành vượt, cành tăm) trong suốt mùa hè và thu.
Việc này giúp cây đón được nhiều ánh sáng, tạo độ thông thoáng, kích thích ra lộc mới, giúp cây ra hoa nhiều hơn, đậu quả thành công hơn cho dịp Tết năm sau.
Sự tỉ mỉ và kiên nhẫn trong cách trồng quất tết không chỉ là kỹ thuật làm vườn mà còn là một nét văn hóa. Nắm vững quy trình chăm sóc, từ việc giữ ẩm khi trưng Tết, đến kỹ thuật đảo quất phức tạp, và cuối cùng là hãm nước kích thích ra hoa, sẽ giúp bạn làm chủ chu trình của cây. Việc này đảm bảo cây quất cảnh của bạn luôn mang lại sự may mắn, sung túc và vẻ đẹp rạng rỡ cho ngôi nhà trong mỗi dịp Tết Nguyên Đán, tạo nên những mùa xuân tươi mới và bội thu.
Cập Nhật Lần Cuối Vào Lúc Tháng 12 17, 2025 by Vũ Anh
