Cách trồng dâu ta đang trở thành xu hướng thú vị, giúp nhiều người tự tay thu hoạch loại quả mọng nước, giàu dinh dưỡng này. Nắm vững kỹ thuật trồng dâu ta không chỉ đảm bảo năng suất cao mà còn tạo ra không gian xanh mát cho ngôi nhà. Bài viết này là cẩm nang chi tiết nhất về chọn giống, chuẩn bị đất và chăm sóc cây, giúp bạn gặt hái những quả dâu ta ngọt thanh và chất lượng. Các bước thực hiện bài bản sẽ giúp cây dâu ta của bạn phát triển mạnh mẽ và cho mùa quả bội thu.
I. Tổng Quan Về Cây Dâu Ta (Morus Spp.)
Cây dâu ta là loài thực vật thân gỗ quen thuộc tại Việt Nam, thuộc họ Dâu tằm (Moraceae). Cây có thể phát triển thành cây lớn, cao tới 10 mét nếu không được cắt tỉa. Dâu ta mang lại giá trị kép, vừa là cây ăn quả vừa là nguồn thức ăn cho tằm.
Lá dâu ta có hình bầu dục hoặc hình tim, mép lá có răng cưa rõ rệt. Hoa nhỏ, mọc thành cụm. Quả dâu ta là quả mọng, mọc thành chùm, vị chua ngọt đặc trưng khi chín. Quả dâu ta chứa nhiều dưỡng chất quý giá như Vitamin C, Vitamin K, chất xơ và các khoáng chất cần thiết.
Phân Loại Và Giống Dâu Ta Phổ Biến
Việc lựa chọn giống là bước đầu tiên và quan trọng trong quy trình cách trồng dâu ta. Các giống dâu ta phổ biến tại Việt Nam bao gồm giống bản địa và giống lai.
Các giống dâu ta lá to thường là giống bản địa. Những cây này có đặc điểm là lá lớn, quả nhỏ và vị chua. Chúng chủ yếu được trồng để lấy lá nuôi tằm.
Các giống dâu ta quả to là các giống lai tạo hoặc nhập nội. Đặc điểm của chúng là cây thấp hơn, quả lớn và có vị ngọt đậm. Các giống này rất phù hợp để trồng lấy quả ăn tươi hoặc chế biến. Ngoài ra, dâu ta còn có các biến thể như dâu ta đỏ (quả chín đỏ sẫm, ngọt) và dâu ta trắng (quả trắng ngà, rất ngọt).
Yêu Cầu Sinh Thái Của Cây
Cây dâu ta có khả năng thích nghi rộng với môi trường và nhiều loại đất khác nhau. Cây ưa sáng và ưa ẩm, nhưng không chịu được ngập úng. Cây cần khoảng 6-8 giờ ánh sáng mặt trời mỗi ngày để quang hợp tốt.
Nhiệt độ lý tưởng để cây sinh trưởng và phát triển là từ 22°C đến 28°C. Cây vẫn có thể chịu được sự biến đổi nhiệt độ từ 5°C đến 40°C trong thời gian ngắn. Độ ẩm không khí thích hợp nằm trong khoảng 70-80%. Đất trồng phải tơi xốp, giàu chất hữu cơ và thoát nước tốt, với độ pH từ 6.0 đến 7.0.
II. Chuẩn Bị Trước Khi Trồng
Giai đoạn chuẩn bị quyết định đến sự thành công của quy trình cách trồng dâu ta. Nó bao gồm việc chọn giống và xác định thời vụ trồng lý tưởng.
Phương Pháp Nhân Giống Dâu Ta
Có bốn phương pháp nhân giống dâu ta chính. Mỗi phương pháp có những ưu và nhược điểm riêng, phù hợp với mục đích trồng khác nhau.
Nhân Giống Bằng Hạt
Phương pháp này đơn giản và dễ thực hiện, tạo ra số lượng cây giống lớn. Tuy nhiên, cây trồng từ hạt sinh trưởng rất chậm, phải mất 3-5 năm mới cho quả. Đặc tính di truyền của cây con không ổn định, chất lượng quả không đồng đều. Hạt được gieo vào bầu đất hoặc luống đã chuẩn bị, giữ ẩm liên tục.
Nhân Giống Bằng Chiết Cành
Cây con chiết cành giữ được đặc tính tốt của cây mẹ. Phương pháp này giúp cây ra quả sớm hơn, thường sau 2-3 năm trồng. Tỉ lệ sống của cây chiết cành khá cao. Nhược điểm là tốn công và số lượng cây giống bị hạn chế.
Nhân Giống Bằng Giâm Cành
Giâm cành tận dụng được cành khỏe và có thể nhân giống số lượng lớn. Cành giâm được xử lý bằng dung dịch kích thích ra rễ trước khi cắm vào đất ẩm. Tỷ lệ sống phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật và điều kiện môi trường. Cây giâm cành có bộ rễ cạn hơn so với cây trồng bằng hạt.
Nhân Giống Bằng Ghép Cành
Cây ghép cành sinh trưởng nhanh và cho quả sớm nhất, thường sau 1.5-2 năm. Đặc tính di truyền ổn định, năng suất cao. Đây là phương pháp tối ưu cho mục đích lấy quả kinh doanh. Tuy nhiên, kỹ thuật ghép cành đòi hỏi tay nghề và sự khéo léo nhất định. Đối với người mới bắt đầu, nên chọn mua cây giống ghép hoặc chiết cành từ các cơ sở uy tín.
Lựa Chọn Thời Vụ Trồng Lý Tưởng
Thời vụ trồng dâu ta có ảnh hưởng lớn đến tỉ lệ sống và sự phát triển ban đầu của cây. Tránh trồng cây vào mùa khô hạn kéo dài hoặc mùa mưa lũ.
Vụ xuân, khoảng từ tháng 2 đến tháng 3, là thời điểm thích hợp cho các tỉnh phía Bắc. Lúc này thời tiết ấm dần, độ ẩm không khí cao, giúp cây dễ bén rễ và sinh trưởng mạnh.
Vụ mưa, từ tháng 5 đến tháng 6, là thời điểm lý tưởng cho các tỉnh phía Nam và Tây Nguyên. Trồng vào đầu mùa mưa giúp cây có đủ nước phát triển, giảm công tưới tiêu.
Chuẩn Bị Đất Và Hố Trồng Chi Tiết
Đất trồng là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của cách trồng dâu ta. Cây dâu ta phát triển tốt nhất trên đất thịt pha hoặc đất cát pha. Loại đất này phải tơi xốp, thoáng khí, thoát nước tốt và giàu chất hữu cơ. Độ pH đất nên duy trì trong khoảng 6.0-7.0.
Cải Tạo Đất
Trước khi trồng, cần cày xới và làm đất tơi xốp, sâu khoảng 20-30cm. Bón vôi bột với liều lượng 0.5-1 tấn/ha để khử chua và tiêu diệt mầm bệnh trong đất. Bón lót phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ vi sinh (20-30 tấn/ha) để tăng độ phì nhiêu.
Kích Thước Hố Trồng
Kích thước hố trồng phụ thuộc vào chất lượng đất và loại giống. Với đất tốt, hố 50x50x50cm là đủ. Với đất xấu, nên đào hố 60x60x60cm hoặc lớn hơn để cải tạo.
Trong mỗi hố, bón lót hỗn hợp gồm 10-15kg phân hữu cơ hoai mục. Thêm vào đó là 0.5-1kg vôi bột và 0.3-0.5kg super lân. Trộn đều hỗn hợp này với lớp đất mặt đã đào lên. Lấp hố cao hơn mặt đất 15-20cm để tránh cây bị sâu khi đất lún. Cần ủ hố trước khi trồng khoảng 15-20 ngày.
Cây dâu ta giống được nhân giống bằng phương pháp ghép cành
III. Kỹ Thuật Trồng Cây
Sau khi đã hoàn tất các bước chuẩn bị, tiến hành trồng cây theo quy trình chuẩn. Khoảng cách trồng cũng cần được xác định kỹ lưỡng.
Khoảng Cách Trồng
Khoảng cách trồng dâu ta phụ thuộc vào mục đích sử dụng. Đối với trồng lấy quả, cây cần không gian rộng để phát triển tán. Khoảng cách trồng lý tưởng là 3x3m hoặc 3.5×3.5m.
Nếu trồng dâu ta để lấy lá nuôi tằm, cây sẽ được cắt tỉa thường xuyên. Khoảng cách trồng có thể dày hơn, khoảng 2x2m hoặc 2×2.5m. Khi trồng trong chậu tại sân vườn, khoảng cách nên là 2.5×2.5m đến 3x3m, tùy theo kích thước chậu và diện tích.
Quy Trình Đặt Cây Chi Tiết
Chuẩn bị cây giống khỏe mạnh, không sâu bệnh, có 2-3 cành cấp 1. Cần tưới đẫm nước cho bầu cây trước khi trồng 1-2 giờ.
Sử dụng cuốc hoặc dụng cụ chuyên dụng, đào một lỗ nhỏ ở giữa hố đã ủ phân. Kích thước lỗ vừa đủ để đặt bầu cây. Tháo nhẹ bầu đất, đặt cây vào giữa hố trồng.
Điều chỉnh độ sâu của cây sao cho cổ rễ ngang bằng hoặc cao hơn mặt đất 2-3cm. Tuyệt đối không trồng quá sâu vì dễ gây úng rễ. Cũng không trồng quá nông vì cây dễ bị đổ hoặc khô gốc.
Lấp đất vào hố, dùng tay nén nhẹ xung quanh gốc để cây đứng vững. Chú ý không nén quá chặt làm ảnh hưởng đến sự thoát nước và hô hấp của rễ. Tạo một bồn nhỏ quanh gốc cây, đường kính khoảng 50-60cm, để giữ nước khi tưới. Sau khi trồng xong, phải tưới đẫm nước ngay lập tức để đất kết dính với rễ cây, giúp cây bén rễ nhanh chóng.
IV. Chăm Sóc Và Quản Lý Cây Dâu Ta
Chăm sóc sau trồng là giai đoạn then chốt để cây phát triển khỏe mạnh và cho năng suất cao. Chế độ nước, bón phân và cắt tỉa cần được thực hiện nghiêm ngặt.
Chế Độ Tưới Nước
Nước là yếu tố hàng đầu trong cách trồng dâu ta, đặc biệt trong 2-3 tháng đầu. Giai đoạn cây con (kiến thiết cơ bản) cần tưới 2-3 lần mỗi tuần. Mục tiêu là giữ ẩm đất liên tục, tránh để đất bị khô hạn hoặc úng nước.
Cây trưởng thành cần tưới 1-2 lần mỗi tuần. Tăng tần suất tưới vào mùa khô hạn. Mùa mưa cần chú ý thoát nước, không để vườn bị ngập úng.
Giai đoạn ra hoa và nuôi quả, cây dâu ta cần cung cấp đủ nước. Việc thiếu nước lúc này dễ gây rụng hoa, rụng quả non. Sử dụng rơm rạ, xơ dừa hoặc cỏ khô để tủ gốc. Tủ gốc giúp giữ ẩm đất, hạn chế cỏ dại và điều hòa nhiệt độ gốc hiệu quả.
Chậu trồng cây dâu ta tại nhà có lỗ thoát nước
Làm Cỏ Và Xới Xáo
Thường xuyên nhổ bỏ cỏ dại xung quanh gốc cây, nhất là trong 2 năm đầu tiên. Cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng và nước với cây dâu ta.
Xới nhẹ đất quanh gốc cây sau mỗi đợt tưới hoặc sau khi mưa. Điều này giúp đất tơi xốp, tăng khả năng thoát nước và hô hấp cho bộ rễ. Xới xáo cần được thực hiện cẩn thận, tránh làm tổn thương rễ cây.
Kế Hoạch Bón Phân Chi Tiết
Phân bón cung cấp dinh dưỡng giúp cây sinh trưởng mạnh, phát triển và đạt năng suất cao. Cần bón phân theo đúng nhu cầu của từng giai đoạn phát triển của cây.
Giai Đoạn Kiến Thiết Cơ Bản (1-3 Năm Tuổi)
Mục đích là kích thích cây lớn nhanh, phát triển bộ rễ và tán lá. Sử dụng phân NPK có tỉ lệ đạm cao, như 20-10-10 hoặc 30-10-10.
Năm thứ nhất bón 0.2-0.3kg/cây/lần, chia làm 3-4 lần trong năm. Từ năm thứ 2 đến thứ 3, tăng dần lên 0.5-0.8kg/cây/lần. Phân được bón theo hình tròn cách gốc 30-40cm, lấp đất kín và tưới nước.
Giai Đoạn Bắt Đầu Cho Quả (3-4 Năm Tuổi)
Cần cung cấp cân đối Đạm (N), Lân (P), Kali (K) để cây ra hoa và đậu quả tốt. Dùng NPK 15-15-15 hoặc 16-16-8-13.
Liều lượng khoảng 1-1.5kg/cây/năm, chia làm 3 lần. Bón vào đầu mùa mưa, giữa mùa mưa và sau khi thu hoạch. Bón thêm 10-15kg phân hữu cơ/cây/năm vào đầu mùa mưa.
Giai Đoạn Kinh Doanh (5 Năm Tuổi Trở Lên)
Mục tiêu là duy trì sức sống, nuôi quả và phục hồi cây sau thu hoạch. Vẫn sử dụng phân NPK cân đối như 15-15-15 hoặc 16-16-8-13.
Liều lượng là 2-3kg/cây/năm, chia làm 3-4 lần. Bón phân hữu cơ khoảng 15-20kg/cây/năm. Sau thu hoạch, cần bón lót hỗn hợp phân hữu cơ, lân và kali để cây phục hồi.
Lưu ý: Không bón phân quá gần gốc cây để tránh gây cháy rễ. Bón phân kết hợp tưới nước để cây hấp thu tốt nhất. Ngừng bón đạm 15-20 ngày trước khi thu hoạch để quả đạt độ ngọt tự nhiên.
Tạo Hình Và Cắt Tỉa (Trimming & Pruning)
Tạo hình và cắt tỉa là khâu quan trọng để cây dâu ta có bộ khung vững chắc. Tán cây thông thoáng giúp tập trung dinh dưỡng nuôi quả.
Các Kiểu Tán Phổ Biến
Tán vô tính (không có thân chính rõ rệt) phù hợp với giống dâu quả to, trồng dày. Cắt ngắn cây con ở độ cao 40-50cm. Điều này kích thích cây ra cành cấp 1.
Tán hữu tính (có thân chính) phù hợp với giống dâu ta cao, trồng thưa. Để thân chính phát triển, chỉ cắt ngắn khi cây đạt chiều cao mong muốn (1.2-1.5m). Sau đó mới cắt để tạo cành cấp 1 và cấp 2.
Quy Trình Cắt Tỉa
Năm đầu tiên, cắt ngắn cây ở độ cao 40-50cm hoặc 1.2-1.5m tùy kiểu tán. Chọn 3-4 cành to, khỏe, phân bố đều làm cành cấp 1. Loại bỏ các cành yếu, mọc quá gần hoặc mọc thẳng đứng.
Hàng năm, tiến hành cắt tỉa ngay sau vụ thu hoạch. Cắt bỏ cành già cỗi, cành sâu bệnh, cành mọc bên trong tán hoặc cành che khuất quả. Cắt ngắn cành đã cho quả để kích thích ra cành quả mới vào năm sau. Cứ 2-3 năm một lần, nên cắt tỉa tạo tán tổng thể. Loại bỏ các cành chính quá già cỗi để kích thích cây ra cành mới.
Cây dâu ta sau khi được cắt tỉa đúng cách
Lợi Ích Của Cắt Tỉa
Cắt tỉa giúp tăng cường ánh sáng lọt vào bên trong tán cây. Ánh sáng đầy đủ giúp quả chín đều, đồng thời giảm thiểu sâu bệnh. Cây tập trung dinh dưỡng nuôi ít cành và quả hơn, dẫn đến quả to và ngon hơn. Bộ khung chắc khỏe được tạo ra giúp cây chống chịu tốt hơn trước gió bão.
V. Phòng Trừ Sâu Bệnh Hại
Cây dâu ta tương đối khỏe mạnh, ít bị sâu bệnh tấn công. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp là cần thiết để bảo vệ cây.
Sâu Hại Phổ Biến
Sâu Đục Thân
Sâu đục thân gây hại bằng cách tạo lỗ nhỏ trên thân, làm cành và thân cây bị héo, lá vàng. Phát hiện sâu đục thân cần phải tiêu hủy cành bị hại.
Khi phát hiện sâu, dùng que thép nhỏ xiên vào lỗ để diệt sâu non. Sau đó, nhét bông tẩm thuốc trừ sâu hóa học hoặc sinh học vào lỗ và bịt kín bằng đất sét. Cắt tỉa, dọn sạch cành chết và bón phân cân đối là biện pháp canh tác phòng ngừa hiệu quả.
Sâu Ăn Lá
Sâu ăn lá gây thủng lá, ăn khuyết lá, thậm chí làm trụi lá. Có thể áp dụng biện pháp thủ công như bắt sâu non, sâu trưởng thành vào sáng sớm hoặc chiều mát.
Sử dụng chế phẩm sinh học như Bacillus thuringiensis (Bt) để phun. Khi mật độ sâu cao, cần dùng các loại thuốc hóa học an toàn theo hướng dẫn về nồng độ và thời gian cách ly.
Rệp Sáp, Rệp Mềm
Rệp sáp, rệp mềm làm cây còi cọc, lá vàng, có lớp bông trắng bao quanh. Các loài rệp này thu hút kiến do nhựa ngọt.
Bảo vệ các thiên địch như bọ rùa, ong ký sinh là biện pháp sinh học quan trọng. Khi cần thiết, phun thuốc chuyên dụng như Imidacloprid hoặc Thiamethoxam.
Bệnh Hại Phổ Biến
Bệnh Thối Rễ, Chết Nhanh
Bệnh này chủ yếu do nấm gây ra, làm cây héo rũ đột ngột, rễ bị thối nhũn. Nguyên nhân thường do đất ẩm ướt kéo dài, thoát nước kém.
Phòng trừ bằng cách làm đất kỹ, lên luống cao để đảm bảo thoát nước. Ngừng tưới nước khi phát hiện bệnh, rắc vôi bột xung quanh gốc. Tưới gốc bằng các loại thuốc nấm gốc đồng như Copper Oxychloride.
Bệnh Đốm Lá Và Phấn Trắng
Bệnh đốm lá làm trên lá xuất hiện các đốm tròn hoặc bầu dục màu nâu, vàng. Lá bị khô héo và rụng sớm. Cắt tỉa tạo tán thông thoáng, dọn sạch lá rụng tiêu hủy. Phun thuốc trừ nấm như Mancozeb hoặc Propineb.
Bệnh phấn trắng xuất hiện lớp bột trắng trên mặt lá, làm lá biến dạng. Tăng cường bón phân kali và vi lượng để tăng sức đề kháng cho cây. Phun Carbendazim hoặc Hexaconazole khi cần thiết.
Nguyên Tắc Phòng Trừ Tổng Hợp (IPM)
Luôn ưu tiên phòng bệnh hơn chữa bệnh. Giữ vườn cây thông thoáng, sạch sẽ, bón phân, tưới nước hợp lý.
Thường xuyên theo dõi, kiểm tra cây 2-3 lần/tuần để phát hiện sớm sâu bệnh. Chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi mật độ sâu bệnh vượt ngưỡng gây hại. Ưu tiên các loại thuốc sinh học, thảo mộc. Luôn tuân thủ liều lượng và thời gian cách ly.
VI. Thu Hoạch Và Bảo Quản
Thời Điểm Thu Hoạch Tối Ưu
Quả dâu ta chín có màu tím đen hoặc đỏ sẫm. Thu hoạch khi cả chùm quả đều chín đều, quả mềm hơn và có cảm giác hơi nhũn khi chạm nhẹ.
Thông thường, quả chín sau khoảng 35-45 ngày kể từ khi hoa nở. Không nên hái quả khi còn xanh vì quả sẽ rất chua. Cũng không để quả quá chín vì dễ bị dập nát khi thu hoạch.
Kỹ Thuật Thu Hoạch
Sử dụng tay hái nhẹ nhàng, nhổ cuống, tránh làm dập nát quả. Dâu ta ra hoa không đồng loạt nên quả chín rải rác. Cần thu hái theo đợt, khoảng 2-3 ngày/lần, để đảm bảo chất lượng quả.
Nên thu hái vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát. Tránh thu hái vào buổi trưa nắng gắt vì quả dễ bị héo và nhũn.
Bảo Quản Và Chế Biến
Quả dâu ta rất mọng nước và dễ dập, khó bảo quản lâu. Có thể bảo quản tươi trong hộp giấy lót lớp giấy mềm, để trong ngăn mát tủ lạnh (2-4°C) và sử dụng trong vòng 2-3 ngày.
Dâu ta có thể chế biến thành nhiều sản phẩm hấp dẫn. Phổ biến nhất là nước ép dâu ta. Ngoài ra còn có mứt dâu ta, rượu dâu ta (ngâm với rượu gạo và đường phèn). Quả dâu ta cũng có thể sấy khô để ăn liền hoặc ngâm rượu.
VII. Tổng Kết
Áp dụng đúng cách trồng dâu ta từ khâu chọn giống, chuẩn bị đất đến chăm sóc, cắt tỉa và phòng trừ sâu bệnh sẽ giúp bạn thành công. Cây dâu ta không chỉ mang lại nguồn quả ngon, giàu dinh dưỡng cho gia đình mà còn góp phần tạo nên một không gian xanh mát, thư thái. Hãy bắt tay vào thực hiện quy trình kỹ thuật toàn diện này để sớm thu hoạch những mẻ dâu ta ngọt ngào ngay tại vườn nhà.
Cập Nhật Lần Cuối Vào Lúc Tháng 12 30, 2025 by Vũ Anh
