Cây quất (hay còn gọi là cây tắc) là biểu tượng không thể thiếu trong dịp Tết cổ truyền Việt Nam, tượng trưng cho sự may mắn và thịnh vượng. Nắm vững cách trồng cây tắc trong chậu sẽ giúp bạn sở hữu một chậu tắc sai quả, xanh tốt, mang lại vẻ đẹp tươi mới cho không gian sống. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn chuyên sâu về kỹ thuật giâm cành, cách chuẩn bị đất trồng tối ưu và quy trình chăm sóc cây cảnh để cây tắc phát triển khỏe mạnh, cho trái đúng dịp. Việc hiểu rõ về điều kiện ánh sáng và nhu cầu dinh dưỡng là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công trong việc trồng loại cây có múi này.
I. Đặc Điểm Sinh Học Và Giá Trị Của Cây Tắc
Cây tắc (Citrus microcarpa) thuộc họ Cam Quýt, là loài cây thân gỗ nhỏ, dễ trồng và có khả năng thích nghi cao với khí hậu nhiệt đới. Cây không chỉ có giá trị cảnh quan, đặc biệt vào dịp lễ Tết, mà còn được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực. Quả tắc là nguồn cung cấp Vitamin C dồi dào, thường dùng làm nước giải khát hoặc gia vị.
Phân Loại Các Giống Tắc Phổ Biến
Tại Việt Nam, có nhiều giống tắc được trồng, nhưng phổ biến nhất là tắc quả tròn (thường dùng làm cảnh Tết) và tắc quả dài (thường dùng làm nước giải khát). Mỗi loại đều có những yêu cầu về giá thể trồng cây và chăm sóc hơi khác nhau để đạt năng suất tối ưu. Hiểu rõ giống cây sẽ giúp bạn lựa chọn phương pháp nhân giống và chăm sóc phù hợp nhất.
II. Chuẩn Bị Toàn Diện Trước Khi Trồng Cây Tắc
Thành công của việc trồng cây tắc trong chậu phụ thuộc rất lớn vào khâu chuẩn bị các yếu tố đầu vào.
1. Lựa Chọn Chậu Trồng Phù Hợp
Chậu trồng là ngôi nhà của cây, cần phải đảm bảo đủ không gian cho rễ phát triển. Kích thước chậu tối thiểu nên lớn hơn 25% bầu rễ hiện tại của cây giống. Chậu nên có đường kính miệng từ 30-50 cm đối với cây cảnh nhỏ. Chất liệu lý tưởng là chậu đất nung (thoát ẩm tốt) hoặc chậu sứ, chậu xi măng để tăng tính thẩm mỹ và độ vững chắc. Yêu cầu bắt buộc là chậu phải có lỗ thoát nước lớn ở đáy, tránh tình trạng úng nước làm thối rễ.
Cây quất sai quả được trồng trong chậu sứ
2. Chuẩn Bị Giống Cây Tắc Chất Lượng
Trồng tắc có thể thực hiện bằng gieo hạt, chiết cành hoặc giâm cành. Tuy nhiên, để đảm bảo cây nhanh lớn và giữ được đặc tính tốt, phương pháp phổ biến và hiệu quả nhất là sử dụng cây giống hoặc cành chiết.
a. Giống Chiết Cành
Cành chiết có bộ rễ đã hình thành nên tỷ lệ sống cao và cây cho trái sớm hơn. Nên chọn cành khỏe mạnh, không sâu bệnh, có độ tuổi từ 1-2 năm. Đây là cách trồng cây tắc trong chậu được các nhà vườn chuyên nghiệp ưa chuộng.
b. Giống Gieo Hạt
Gieo hạt tốn thời gian hơn (thường mất 3-5 năm mới cho trái) và cây con có thể không giữ được đặc tính của cây mẹ. Phương pháp này chỉ nên dùng khi muốn tạo ra cây gốc ghép mới hoặc thử nghiệm.
3. Công Thức Pha Trộn Đất Trồng Tối Ưu
Đất trồng cây tắc trong chậu phải tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt nhưng vẫn giữ được độ ẩm cần thiết. Độ pH lý tưởng cho cây tắc là từ 5.5 đến 6.5 (hơi chua).
Công Thức Đất Trồng Chuyên Dụng:
Bạn có thể tự pha trộn giá thể trồng cây theo tỷ lệ sau:
- 3 phần Đất thịt/Đất phù sa tơi xốp.
- 3 phần Phân hữu cơ hoai mục (phân bò, phân dê, phân trùn quế).
- 3 phần Chất tạo độ thoáng (xơ dừa đã xử lý, trấu hun, hoặc đá Perlite).
- 1 phần Cát xây dựng (giúp tăng khả năng thoát nước).
Xử Lý Đất Và Bón Lót
Trước khi trồng, đất cần được phơi ải khoảng 7-10 ngày để tiêu diệt mầm bệnh và nấm hại. Đồng thời, cần bón lót một lượng nhỏ phân vi sinh hoặc 2-3kg phân chuồng hoai mục vào đáy hố trồng để cung cấp dinh dưỡng ban đầu.
Cây giống tắc quất khỏe mạnh với bầu đất vững chắc
III. Kỹ Thuật Trồng Cây Tắc Trong Chậu Chi Tiết
Quy trình trồng cây tắc trong chậu cần sự nhẹ nhàng và tỉ mỉ để tránh làm tổn thương bộ rễ.
1. Chuẩn Bị Lớp Thoát Nước
Trước tiên, hãy phủ một lớp sỏi, gạch vụn hoặc xốp dày khoảng 5-7cm dưới đáy chậu. Lớp này có vai trò ngăn chặn đất làm tắc lỗ thoát nước. Sau đó, đổ một lớp đất đã chuẩn bị vào chậu, lấp đầy khoảng 1/3 chậu.
2. Đặt Cây Giống
Nhẹ nhàng tách túi bầu hoặc vật liệu bọc rễ. Đặt cây giống vào chính giữa chậu, sao cho mặt bầu đất bằng hoặc thấp hơn mép chậu khoảng 3-5 cm. Lưu ý không nén bầu đất quá mạnh.
Quy trình trồng cây quất trong chậu cảnh
3. Lấp Đất Và Nén Nhẹ
Tiến hành vun đất xung quanh bầu cây, lấp đầy chậu. Dùng tay nén nhẹ đất xung quanh gốc để cố định cây. Tránh lấp đất quá cao che lấp phần gốc ghép (nếu có) hoặc quá sát thân cây.
4. Cố Định Và Giữ Ẩm
Sử dụng cọc tre hoặc gỗ để chống đỡ cây, đặc biệt với cây lớn, giúp cây không bị đổ khi tưới nước hoặc gặp gió mạnh. Sau khi trồng, dùng rơm rạ hoặc cỏ khô phủ một lớp mỏng lên bề mặt đất để giữ ẩm và hạn chế cỏ dại.
5. Tưới Nước Ban Đầu
Tưới thật đẫm nước ngay sau khi trồng để đất bám chặt vào rễ. Đặt chậu cây ở nơi râm mát, tránh ánh nắng gắt trực tiếp trong khoảng 1 tuần đầu tiên để cây hồi phục.
IV. Hướng Dẫn Chăm Sóc Cây Tắc Chuyên Sâu
Để cây tắc phát triển tốt và cho trái sai, việc chăm sóc cây cảnh cần được thực hiện một cách khoa học và đều đặn.
1. Chế Độ Ánh Sáng Tối Ưu
Cây tắc là cây ưa sáng. Cây cần được tiếp xúc với ánh sáng mặt trời đầy đủ, ít nhất 6-8 giờ mỗi ngày để quang hợp tốt, ra hoa và kết trái. Tránh đặt cây ở nơi quá tối hoặc dưới bóng râm hoàn toàn. Nếu trồng trong nhà, cần luân chuyển cây ra ngoài trời tắm nắng định kỳ.
2. Kỹ Thuật Tưới Nước Chính Xác
Cây tắc trồng trong chậu rất dễ bị úng nếu tưới quá nhiều hoặc bị khô hạn nếu tưới quá ít. Nguyên tắc là chỉ tưới khi bề mặt đất trồng đã khô hoàn toàn. Lượng nước tưới vừa đủ thấm đều xuống đáy chậu và thoát ra ngoài. Mùa hè có thể tưới mỗi ngày 1 lần, mùa đông hoặc mùa mưa chỉ cần 2-3 ngày 1 lần. Chăm sóc cây cảnh đúng cách yêu cầu kiểm tra độ ẩm đất trước khi tưới.
3. Kỹ Thuật Bón Phân Theo Giai Đoạn Sinh Trưởng
Việc cung cấp dinh dưỡng đầy đủ là yếu tố then chốt giúp cây khỏe mạnh, ra hoa đậu trái. Cần sử dụng kết hợp phân hữu cơ và phân vô cơ (NPK) theo từng giai đoạn.
a. Giai Đoạn Cây Con (Mới Trồng)
Sau 20 ngày trồng, khi cây bắt đầu bén rễ, bón các loại phân hữu cơ như phân trùn quế, phân bò hoai mục. Bón định kỳ 1-2 tháng/lần.
b. Giai Đoạn Phát Triển Thân Lá
Sử dụng phân NPK có hàm lượng Đạm (N) cao (ví dụ NPK 30-10-10) để thúc đẩy cây ra chồi và lá mới. Pha loãng và tưới hoặc rắc quanh mép chậu, bón 1 tháng/lần.
c. Giai Đoạn Ra Hoa Và Kết Trái
Đây là giai đoạn quan trọng nhất. Cần chuyển sang phân có hàm lượng Lân (P) và Kali (K) cao (ví dụ NPK 10-30-30 hoặc 15-5-20). Lân kích thích ra hoa, Kali giúp quả chắc, ngọt và có màu sắc đẹp. Ngừng bón đạm cao trước giai đoạn ra hoa 1 tháng.
Quy trình bón phân cho cây quất theo đúng kỹ thuật
4. Cắt Tỉa Và Tạo Tán
Cắt tỉa giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi cành khỏe, đồng thời tạo hình dáng đẹp cho cây cảnh.
a. Tỉa Cành Định Kỳ
Cắt bỏ các cành bị sâu bệnh, cành mọc quá sát đất hoặc cành mọc chồng chéo nhau. Việc này giúp điều kiện ánh sáng và không khí lưu thông tốt hơn trong tán cây.
b. Tạo Tán
Để cây tắc có hình dáng tròn hoặc hình tháp đẹp, hãy tỉa bớt những cành mọc vươn dài không cân đối. Duy trì 3-5 cành chính khỏe mạnh làm khung xương cho cây.
V. Kỹ Thuật “Ép” Cây Tắc Ra Trái Đúng Dịp Tết
Để có chậu tắc trĩu quả chín vàng đúng vào dịp Tết Nguyên Đán, bạn cần thực hiện kỹ thuật canh tác chuyên biệt từ tháng 6 đến tháng 12 âm lịch. Đây là phần nâng cao của cách trồng cây tắc trong chậu.
1. Chuẩn Bị Cho Sự Kiện Ra Hoa (Tháng 6 – Tháng 7 AL)
Mục tiêu: Kiểm soát sự phát triển thân lá để kích thích cây chuyển sang giai đoạn sinh sản (ra hoa).
- Siết nước: Giảm lượng nước tưới tối đa trong khoảng 10-15 ngày. Cây sẽ có hiện tượng héo nhẹ, đây là dấu hiệu cây đang bị ức chế sinh trưởng.
- Cắt tỉa: Loại bỏ toàn bộ trái non và khoảng 1/3 đến 1/2 tổng số lá trên cây. Việc này kích thích cây ra đợt chồi non và hoa mới đồng loạt.
2. Kích Thích Ra Hoa Và Đậu Quả (Tháng 8 – Tháng 9 AL)
Mục tiêu: Cung cấp dinh dưỡng để cây ra hoa và đậu quả hàng loạt.
- Tưới nước trở lại: Tăng cường tưới nước đầy đủ sau giai đoạn siết nước.
- Bón thúc: Bón phân NPK hàm lượng Lân (P) cao (ví dụ 10-50-10) để thúc đẩy ra hoa. Phun thêm các chế phẩm vi lượng như Bo, Canxi để tăng tỷ lệ đậu trái.
- Tỉa bớt hoa: Nếu hoa ra quá dày, tỉa bớt một số chùm để cây tập trung nuôi dưỡng những quả khỏe mạnh nhất.
3. Chăm Sóc Quả Phát Triển (Tháng 10 – Tháng 12 AL)
Mục tiêu: Giúp quả lớn nhanh, màu sắc đẹp, và đạt độ chín đúng thời điểm.
- Duy trì chế độ tưới nước và bón phân NPK cân đối (ví dụ 20-20-20).
- Đến khoảng tháng 11 âm lịch, tăng cường bón Kali (K) để quả lên màu vàng tươi đẹp.
VI. Phòng Trừ Sâu Bệnh Thường Gặp
Phòng ngừa sâu bệnh là một phần không thể thiếu trong kỹ thuật chăm sóc cây tắc. Cây tắc thường bị tấn công bởi một số loại sâu bệnh phổ biến.
1. Sâu Vẽ Bùa
Chúng tấn công lá non, tạo ra các đường ngoằn ngoèo làm lá bị biến dạng và giảm khả năng quang hợp. Cắt bỏ lá bị nhiễm bệnh và phun thuốc bảo vệ thực vật sinh học khi cây ra đợt lá non.
2. Rệp Sáp Và Nhện Đỏ
Chúng bám dưới mặt lá và hút nhựa cây làm cây suy yếu, rụng lá. Thường xuyên kiểm tra cây và dùng cồn pha loãng hoặc nước xà phòng để lau sạch nếu số lượng ít.
3. Bệnh Vàng Lá Gân Xanh
Đây là bệnh nguy hiểm nhất, làm lá bị vàng, gân xanh và cuối cùng là cây chết. Bệnh lây lan qua côn trùng. Nếu phát hiện, cần loại bỏ cây bị bệnh ngay lập tức.
Việc trồng cách trồng cây tắc trong chậu đòi hỏi sự kiên nhẫn và tuân thủ các quy tắc kỹ thuật nghiêm ngặt. Từ khâu chuẩn bị đất, giống cây cho đến việc áp dụng các kỹ thuật “ép” cây ra trái đúng dịp Tết đều cần sự chính xác. Áp dụng đúng các hướng dẫn chuyên sâu này, bạn chắc chắn sẽ sở hữu một chậu tắc cảnh tuyệt đẹp, sai quả, là điểm nhấn ấm áp và may mắn cho gia đình trong những ngày đầu xuân.
Cập Nhật Lần Cuối Vào Lúc Tháng 12 27, 2025 by Vũ Anh
