Lạc, hay còn gọi là đậu phộng, là cây lương thực giàu protein thực vật và chất béo lành mạnh được ưa chuộng trong ẩm thực Việt. Với cách trồng lạc tại nhà, bạn hoàn toàn có thể tự tay tạo ra nguồn thực phẩm sạch, tươi ngon ngay tại ban công, sân thượng hoặc khu vườn nhỏ. Hướng dẫn chi tiết này từ Vu Garden sẽ cung cấp một kiến thức chuyên sâu để bạn nắm vững kỹ thuật, từ khâu chuẩn bị hạt giống đến chiến lược chăm sóc và thu hoạch năng suất tối đa. Hãy bắt đầu hành trình làm vườn của bạn với cây lạc ngay hôm nay.
Đặc điểm sinh học và giá trị dinh dưỡng của lạc
Lạc có tên khoa học là Arachis hypogaea L., thuộc họ Đậu (Fabaceae), là cây thân thảo sống một năm. Đặc điểm độc đáo nhất của lạc là quá trình “xuống củ” (geocarpy). Sau khi hoa thụ phấn, cuống hoa sẽ dài ra và cắm sâu vào lòng đất. Đây là nơi quả lạc phát triển và chín. Chính vì đặc điểm này, lạc còn được gọi là “đậu đất”.
Về giá trị dinh dưỡng, hạt lạc là một kho tàng của các chất chống oxy hóa và chất béo không bão hòa đơn/đa. Nó là nguồn cung cấp dồi dào các loại vitamin nhóm B, Magie, Kẽm và chất xơ. Việc bổ sung lạc vào chế độ ăn uống hàng ngày giúp hỗ trợ sức khỏe tim mạch, kiểm soát đường huyết và tăng cường chức năng tiêu hóa.
<img src="https://vugarden.vn/wp-content/uploads/2026/01/cach-trong-lac-tai-nha-b7fd87.webp" alt="Đặc điểm sinh học và dinh dưỡng của lạc trong cách trồng lạc tại nhà" width="700" height="400">
Phân loại giống lạc phổ biến ở Việt Nam
Để thực hiện cách trồng lạc tại nhà thành công, việc lựa chọn giống là bước nền tảng. Các giống lạc phổ biến tại Việt Nam thường được chia thành hai nhóm chính dựa trên đặc tính sinh trưởng và mục đích sử dụng.
Lạc nhóm Virginia (Lạc hạt dài)
Các giống thuộc nhóm này có thời gian sinh trưởng dài hơn, thường từ 120 đến 140 ngày. Đặc trưng của chúng là hạt to, dài, củ thường chứa hai hạt trở lên. Lạc Virginia có năng suất cao và chủ yếu được sử dụng để rang ăn trực tiếp hoặc phục vụ nhu cầu xuất khẩu.
Lạc nhóm Spanish và Valencia (Lạc hạt nhỏ)
Nhóm này bao gồm các giống có thời gian sinh trưởng ngắn hơn, chỉ từ 90 đến 110 ngày. Hạt lạc nhỏ, tròn, thường được dùng để ép dầu hoặc làm nguyên liệu chế biến các món ăn nhẹ. Giống Valencia có đặc điểm củ thường chứa 3-4 hạt, vỏ củ mỏng hơn. Giống Spanish được ưa chuộng vì thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp cho việc trồng xen canh.
Các giống lạc lai tạo mới như L14, L18, L23 được nghiên cứu và đưa vào sản xuất để tăng khả năng chống chịu bệnh tật. Bạn nên ưu tiên chọn mua hạt giống tại các trung tâm nông nghiệp uy tín để đảm bảo chất lượng.
Chuẩn bị thiết yếu cho việc trồng lạc
Thành công của vụ lạc tại nhà phụ thuộc vào sự chuẩn bị kỹ lưỡng về thời vụ và chất lượng giá thể.
Thời vụ gieo trồng lạc tối ưu
Lạc là cây ưa ấm, phát triển mạnh ở nhiệt độ từ 25°C đến 30°C. Do đó, việc xác định thời điểm gieo trồng cần căn cứ vào điều kiện khí hậu khu vực bạn sinh sống.
- Vụ Xuân (Vụ Đông Xuân): Thời điểm gieo lý tưởng là từ tháng 2 đến tháng 3, khi nhiệt độ bắt đầu ổn định sau mùa đông. Vụ này thường cho năng suất cao, hạt chắc và ít sâu bệnh. Cây sẽ được thu hoạch vào khoảng tháng 5-6.
- Vụ Hè (Vụ Hè Thu): Gieo trồng từ tháng 5 đến tháng 6. Cần đặc biệt chú trọng đến hệ thống thoát nước vì vụ này thường có mưa nhiều.
Khi trồng trong chậu tại nhà, bạn có thể linh hoạt hơn về thời gian nhưng cần tránh những tháng lạnh sâu (dưới 15°C) hoặc mưa dầm kéo dài.
<img src="https://vugarden.vn/wp-content/uploads/2026/01/cach-trong-lac-tai-nha-828267.webp" alt="Chuẩn bị giá thể trồng lạc và thời vụ thích hợp cho cách trồng lạc tại nhà" width="700" height="400">
Lựa chọn và xử lý hạt giống chất lượng cao
Chất lượng hạt giống quyết định hơn 70% năng suất và sức khỏe của cây lạc. Hãy chọn mua củ lạc còn nguyên vỏ. Sau đó tách lấy hạt.
Tiêu chuẩn hạt giống
Hạt lạc phải to, mẩy, đồng đều, không bị lép, nấm mốc hoặc sâu bệnh. Tuyệt đối không sử dụng lạc đã rang hoặc lạc đã bóc vỏ lâu ngày.
Kỹ thuật xử lý hạt trước khi gieo
Xử lý hạt giống là bước bắt buộc để tăng tỷ lệ nảy mầm và bảo vệ hạt non.
- Ngâm hạt kích thích: Ngâm hạt lạc trong nước ấm (tỉ lệ 2 sôi : 3 lạnh, khoảng 45-50°C) trong 2 đến 3 giờ. Việc này giúp vỏ hạt mềm ra, tăng khả năng hút nước.
- Ủ hạt (Tùy chọn): Sau khi ngâm, vớt hạt ra và ủ trong khăn ẩm. Đặt ở nơi ấm áp khoảng 12-24 giờ cho đến khi hạt bắt đầu nứt nanh. Điều này giúp kiểm soát được hạt nào có khả năng nảy mầm.
- Xử lý thuốc bảo vệ thực vật (Nếu cần): Đối với canh tác quy mô lớn, cần trộn hạt giống với thuốc trừ nấm (như Mancozeb) để phòng trừ bệnh héo rũ, song, đối với cách trồng lạc tại nhà hữu cơ, bước này có thể bỏ qua.
<img src="https://vugarden.vn/wp-content/uploads/2026/01/cach-trong-lac-tai-nha-a7582e.webp" alt="Hạt lạc giống đã được ngâm ủ đúng kỹ thuật trong cách trồng lạc tại nhà" width="700" height="400">
Công thức chuẩn bị giá thể trồng lạc
Lạc yêu cầu đất trồng phải thật sự tơi xốp, giàu chất hữu cơ và có khả năng thoát nước tuyệt vời. Đất nặng hoặc đất sét sẽ cản trở quá trình “xuống củ”, dẫn đến củ lép hoặc thối rữa.
Công thức giá thể tối ưu (Trồng chậu)
Bạn có thể áp dụng công thức phối trộn sau để tạo giá thể lý tưởng:
- 40% Đất thịt nhẹ hoặc đất phù sa.
- 30% Cát sạch (hoặc Perlite) để tăng độ thoát nước.
- 20% Mùn cưa đã xử lý hoặc xơ dừa đã ngâm xả chát.
- 10% Phân hữu cơ hoai mục (phân trùn quế, phân bò ủ hoai).
Hãy trộn đều hỗn hợp và phơi dưới nắng vài ngày để tiêu diệt mầm bệnh và cỏ dại. Điều này sẽ giúp cây lạc phát triển mạnh mẽ ngay từ ban đầu.
Chuẩn bị chậu trồng
Cây lạc cần không gian sâu để củ phát triển. Hãy chọn chậu, thùng xốp hoặc vật chứa có chiều sâu tối thiểu 25-30cm. Đảm bảo đáy chậu có đủ lỗ thoát nước. Lót một lớp sỏi hoặc gạch vụn mỏng ở đáy chậu trước khi cho giá thể vào.
Kỹ thuật gieo trồng hạt lạc tại vườn nhà
Việc gieo hạt đúng kỹ thuật sẽ đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao và cây sinh trưởng đồng đều.
- Định vị hốc gieo: Trong chậu, tạo các hốc sâu 3-5cm. Nếu trồng luống, giữ khoảng cách giữa các hốc 20-30cm. Khoảng cách hàng lý tưởng là 40-50cm.
- Bón lót vi sinh: Bón lót một lượng nhỏ phân hữu cơ (khoảng 1 muỗng cà phê) vào mỗi hốc. Sau đó phủ một lớp đất mỏng để tránh phân tiếp xúc trực tiếp với hạt.
- Gieo và lấp đất: Đặt 2-3 hạt lạc đã ủ vào mỗi hốc. Đặt hạt nằm ngang. Sau đó, dùng tay phủ một lớp đất mỏng lên trên, không nén quá chặt.
- Tưới ẩm: Dùng bình phun sương hoặc vòi hoa sen tưới nhẹ để làm ẩm đều bề mặt giá thể. Hạt lạc sẽ nảy mầm sau khoảng 4-7 ngày nếu điều kiện nhiệt độ và độ ẩm phù hợp.
<img src="https://vugarden.vn/wp-content/uploads/2026/01/cach-trong-lac-tai-nha-bd266b.webp" alt="Kỹ thuật gieo trồng và chăm sóc cây lạc con ban đầu trong cách trồng lạc tại nhà" width="700" height="400">
Chăm sóc chuyên sâu theo từng giai đoạn phát triển
Để đạt được năng suất tối đa, việc chăm sóc cây lạc cần được điều chỉnh theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây.
Quản lý nước tưới theo giai đoạn
Nước đóng vai trò then chốt, đặc biệt là trong quá trình hình thành củ.
- Giai đoạn 0-30 ngày (Cây con): Tưới nước đều đặn 2-3 lần mỗi tuần. Mục tiêu là giữ đất luôn ẩm nhẹ để cây bám rễ và phát triển thân lá.
- Giai đoạn 30-70 ngày (Ra hoa và Xuống củ): Đây là giai đoạn cây cần nhiều nước nhất. Đặc biệt là khi cây ra hoa rộ. Tuy nhiên, khi cuống hoa bắt đầu cắm vào đất (xuống củ), cần giảm lượng nước tưới. Tưới quá nhiều vào thời điểm này có thể gây thối củ non.
- Giai đoạn 70-100 ngày (Nuôi củ chín): Hạn chế tối đa việc tưới nước. Chỉ tưới khi đất quá khô. Giảm độ ẩm của đất giúp củ lạc chín đều hơn. Nó cũng làm vỏ củ cứng và màu sắc đẹp hơn.
Chiến lược bón phân theo từng giai đoạn phát triển
Lạc là cây họ đậu, có khả năng cố định đạm từ không khí thông qua vi khuẩn nốt sần. Do đó, nhu cầu về đạm của lạc không quá cao. Cây cần nhiều Phốt pho (P) và Kali (K) để phát triển rễ, ra hoa và hình thành củ.
- Bón lót: Dùng phân hữu cơ hoai mục như đã đề cập. Bổ sung Canxi (dạng vôi bột) vào đất trước khi trồng là rất quan trọng. Canxi giúp củ lạc chắc, ngăn ngừa bệnh lép củ.
- Bón thúc lần 1 (20-25 ngày sau gieo): Khi cây cao 15-20cm, bón thúc bằng phân hữu cơ hoặc NPK 20-20-15. Tập trung bón xa gốc 10-15cm, sau đó vun nhẹ.
- Bón thúc lần 2 (45-50 ngày sau gieo – Giai đoạn ra hoa rộ): Dùng phân có hàm lượng Kali và Phốt pho cao (ví dụ: NPK 15-5-20). Phân Kali thúc đẩy quá trình vận chuyển dinh dưỡng về củ. Đây là lần bón quan trọng nhất.
- Bón bổ sung (Lần 3, khoảng 70 ngày): Bổ sung một lượng nhỏ phân Kali hoặc hữu cơ dạng nước để hỗ trợ quá trình làm chắc hạt cuối cùng.
<img src="https://vugarden.vn/wp-content/uploads/2026/01/cach-trong-lac-tai-nha-c540a5.webp" alt="Quy trình vun xới và bón phân cho cây lạc giai đoạn ra hoa trong cách trồng lạc tại nhà" width="700" height="400">
Vun xới và làm cỏ đúng cách
- Làm cỏ: Cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng rất mạnh mẽ. Hãy làm cỏ định kỳ 2-3 tuần một lần, đặc biệt là trong 6 tuần đầu tiên.
- Vun xới: Sau mỗi lần làm cỏ và bón phân, cần vun đất nhẹ vào gốc cây. Việc vun xới giúp đất tơi xốp, cải thiện sự thông thoáng. Quan trọng hơn, nó tạo điều kiện cho cuống hoa dễ dàng cắm sâu vào đất để “xuống củ”. Khi cây bắt đầu ra hoa, hãy vun đất cao hơn một chút để tối ưu hóa quá trình này.
Quản lý dịch bệnh và biện pháp phòng trừ hữu cơ
Cây lạc tại nhà thường gặp một số loại sâu bệnh phổ biến. Áp dụng các biện pháp sinh học và hữu cơ là lựa chọn tốt nhất để đảm bảo an toàn thực phẩm.
Các loại sâu bệnh thường gặp
- Rệp sáp, rệp muội: Thường xuất hiện trên lá non, chồi non, hút nhựa làm cây suy yếu.
- Sâu đục thân, sâu ăn lá: Gây hại thân, lá và thậm chí là củ.
- Bệnh héo rũ: Do nấm gây ra, làm cây vàng úa và chết nhanh chóng. Bệnh này lây lan nhanh qua đất.
- Bệnh đốm lá (Nấm Cercospora): Gây ra các đốm màu nâu trên lá, làm giảm khả năng quang hợp của cây.
Biện pháp phòng trừ hữu cơ
- Luân canh cây trồng: Không trồng lạc trên cùng một vị trí liên tục. Luân canh với các loại rau màu, cây họ lúa, hoặc cây rau gia vị khác. Điều này giúp cắt đứt chu kỳ sống của mầm bệnh trong đất.
- Sử dụng chế phẩm sinh học:
- Trộn chế phẩm Trichoderma vào giá thể trước khi trồng. Đây là loại nấm đối kháng giúp phòng ngừa bệnh héo rũ và các bệnh do nấm khác.
- Dùng dung dịch nước tỏi, ớt, gừng ngâm rượu hoặc nước rửa chén pha loãng để phun trừ rệp và các loại sâu hại nhẹ.
- Quản lý độ ẩm: Đảm bảo thoát nước tốt. Bệnh thối củ thường xảy ra khi đất bị úng nước trong thời gian dài.
- Bổ sung Canxi: Việc bổ sung vôi bột hoặc Canxi thường xuyên giúp tăng sức đề kháng của cây. Nó cũng làm tăng độ pH của đất, làm giảm hoạt động của một số loại nấm gây bệnh.
- Thiên địch: Khuyến khích sự xuất hiện của các loại thiên địch như bọ rùa. Bọ rùa là loài tiêu diệt rệp tự nhiên rất hiệu quả.
Thu hoạch và bảo quản củ lạc tại nhà
Sau 90-120 ngày chăm sóc, đã đến lúc thu hoạch thành quả lao động của bạn. Thu hoạch đúng thời điểm là yếu tố quyết định chất lượng hạt.
Dấu hiệu nhận biết lạc đã chín
Lạc chín có những dấu hiệu rõ ràng mà người trồng cần quan sát:
- Lá và thân cây: Lá phía dưới chuyển sang màu vàng úa, thân cây bắt đầu cứng lại và chuyển màu nâu.
- Vỏ củ: Khi đào thử một vài củ, vỏ củ phải chắc, có màu đất đặc trưng của giống lạc bạn trồng. Các gân nổi rõ.
- Hạt bên trong: Hạt phải to, mẩy, chắc nịch và lấp đầy khoang vỏ. Vỏ lụa bao quanh hạt phải có màu sáng đặc trưng.
Việc thu hoạch muộn hơn dự kiến có thể khiến củ lạc bị đứt cuống và nảy mầm trở lại trong đất nếu gặp mưa. Ngược lại, thu hoạch quá sớm sẽ khiến hạt bị non, lép.
<img src="https://vugarden.vn/wp-content/uploads/2026/01/cach-trong-lac-tai-nha-fee973.webp" alt="Dấu hiệu nhận biết và kỹ thuật thu hoạch lạc đúng thời điểm trong cách trồng lạc tại nhà" width="700" height="400">
Quy trình thu hoạch lạc tại vườn chi tiết
- Chọn ngày ráo nắng: Thu hoạch vào buổi sáng của một ngày nắng ráo. Đất khô sẽ giúp việc đào và làm sạch củ dễ dàng hơn.
- Đào và nhổ cây: Dùng xẻng nhỏ xới nhẹ xung quanh gốc cây. Nhổ toàn bộ cây lên, cố gắng giữ nguyên củ lạc dính vào cuống.
- Làm sạch sơ bộ: Gõ nhẹ gốc cây để rũ bỏ phần lớn đất bám dính. Tuyệt đối không rửa củ lạc bằng nước ngay lúc này.
- Kỹ thuật phơi “Lộn ngược”: Đây là bước quan trọng nhất trong quá trình bảo quản. Buộc dây vào gốc cây và treo ngược toàn bộ cây lên giàn phơi. Củ lạc sẽ hướng lên trên, tiếp xúc đều với nắng và gió. Phương pháp này giúp củ chín đều, vỏ khô nhanh chóng và ngăn ngừa ẩm mốc.
- Phơi khô hoàn toàn: Phơi từ 5-7 ngày hoặc đến khi toàn bộ thân cây và củ thật khô, khi lắc củ có tiếng hạt reo bên trong.
Bảo quản lạc an toàn chống nấm mốc
- Bảo quản nguyên củ (còn vỏ): Đây là cách bảo quản tốt nhất. Cho củ lạc đã phơi khô vào túi lưới hoặc bao bố. Treo ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Phương pháp này giữ được độ tươi và hương vị lên đến 6 tháng.
- Bảo quản hạt đã tách vỏ: Cho hạt lạc vào hũ thủy tinh kín. Có thể đặt trong ngăn mát tủ lạnh để sử dụng dần trong vòng 1-2 tháng.
- Cảnh báo Aflatoxin: Tuyệt đối không để lạc ở nơi ẩm ướt, dễ bị mốc. Nấm mốc trên lạc sẽ sinh ra độc tố Aflatoxin. Độc tố này cực kỳ nguy hiểm cho sức khỏe gan nếu bị tiêu thụ.
Kinh nghiệm và mẹo thực tế từ người làm vườn
Để nâng cao chất lượng và năng suất của cách trồng lạc tại nhà, bạn nên áp dụng các mẹo sau đây.
Mẹo tăng cường Canxi cho củ
Canxi là yếu tố vi lượng quan trọng nhất đối với lạc. Việc thiếu Canxi khiến củ lạc bị lép. Bạn có thể sử dụng vỏ trứng gà đã nghiền nhỏ. Trộn vỏ trứng vào đất. Ngoài ra, việc dùng vôi bột nông nghiệp rắc trên bề mặt đất trong giai đoạn cây ra hoa cũng là cách bổ sung Canxi hiệu quả.
Tận dụng hệ thống rễ lạc
Rễ cây lạc chứa các nốt sần là nơi vi khuẩn cố định đạm sinh sống. Sau khi thu hoạch, bạn không nên nhổ sạch cả rễ mà chỉ cắt ngang thân cây. Hãy để lại phần rễ và nốt sần trong đất. Phần rễ mục đi sẽ trả lại lượng đạm tự nhiên rất lớn. Điều này giúp cải tạo độ phì nhiêu cho đất. Nó làm giảm nhu cầu bón phân đạm cho vụ trồng kế tiếp.
Kỹ thuật tưới nhỏ giọt tự chế
Nếu trồng lạc trong chậu, bạn có thể áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt tự chế. Đục vài lỗ nhỏ ở nắp chai nhựa. Đổ nước vào và úp ngược chai gần gốc cây. Nước sẽ rỉ ra từ từ, tưới sâu vào rễ. Kỹ thuật này giúp tiết kiệm nước và giữ ẩm đồng đều.
Lựa chọn giống địa phương
Các giống lạc bản địa, truyền thống thường đã thích nghi rất tốt với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu tại khu vực của bạn. Chúng thường ít bị sâu bệnh hơn. Ngoài ra, chúng còn có hương vị đặc trưng, khó tìm thấy ở các giống lai tạo.
Sử dụng bã cà phê và tro bếp
Bã cà phê đã qua sử dụng là nguồn cung cấp chất hữu cơ. Nó còn giúp cải tạo cấu trúc đất. Trộn bã cà phê vào giá thể giúp xua đuổi một số loại tuyến trùng. Tro bếp (tro trấu) chứa nhiều Kali và Canxi. Nó là nguồn bổ sung khoáng chất tự nhiên tuyệt vời.
Tóm tắt những điểm cần lưu ý khi trồng lạc
Thực hiện cách trồng lạc tại nhà đòi hỏi sự kiên nhẫn. Nó cần phải có kiến thức căn bản về chu kỳ sinh học của cây. Thành công phụ thuộc vào việc chọn giống tốt. Nó cũng cần đảm bảo một môi trường đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng. Việc quản lý nước tưới cần hết sức chặt chẽ. Đặc biệt, phải tập trung vào giai đoạn cây ra hoa và xuống củ. Luôn ưu tiên các biện pháp chăm sóc hữu cơ. Nó sẽ giúp bạn có được những củ lạc không chỉ sạch. Mà còn giữ được hương vị tự nhiên, đặc trưng.
Cập Nhật Lần Cuối Vào Lúc Tháng 1 21, 2026 by Vũ Anh
