Su hào (Brassica oleracea L. var. gongylodes) là loại rau củ quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, được yêu thích nhờ vị ngọt mát, giàu dinh dưỡng và dễ chế biến. Bắt đầu trồng su hào từ hạt là phương pháp phổ biến và kinh tế nhất, mang lại năng suất cao và phẩm chất củ tốt nếu áp dụng đúng cách trồng su hào bằng hạt chuẩn kỹ thuật. Bài viết này của Vu Garden sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết, dựa trên kinh nghiệm thực tiễn tại vườn, giúp bạn nắm vững mọi khâu từ kỹ thuật gieo hạt đến chăm sóc su hào và thu hoạch đúng lúc để tối ưu hóa hiệu quả canh tác. Đây là quy trình làm vườn hoàn chỉnh, đảm bảo cây su hào phát triển mạnh mẽ và đạt chất lượng thương phẩm cao. Việc hiểu rõ về loại cây này cùng với phòng trừ sâu bệnh hiệu quả là chìa khóa để có một vụ mùa bội thu.
Tổng Quan Về Su Hào Và Giá Trị Kinh Tế
Su hào là một loại cây thân thảo thuộc họ Cải (Brassicaceae). Điểm đặc trưng là phần thân phình to thành củ tròn, nằm sát mặt đất hoặc hơi nổi lên. Su hào được phân loại dựa trên màu sắc vỏ củ, chủ yếu là giống vỏ xanh và giống vỏ tím.
Giống su hào có nguồn gốc từ Bắc Âu nhưng đã được trồng rộng rãi tại Việt Nam, đặc biệt là các tỉnh phía Bắc. Nó thích hợp với khí hậu ôn hòa và vụ Đông – Xuân. Giá trị kinh tế của su hào rất đáng kể. Củ su hào trung bình nặng 400-500 gr/trái. Giống ngắn ngày có thời gian thu hoạch khoảng 58-60 ngày sau gieo. Điều này giúp người trồng có thể quay vòng vốn nhanh.
Su hào rất giàu Vitamin C và chất xơ. Nó có khả năng thích ứng rộng rãi với các điều kiện thời tiết khác nhau. Đây là một loại cây trồng khỏe, thu hoạch sớm. Khả năng kháng bệnh của các giống mới cũng được cải thiện rất nhiều.
Đặc Điểm Sinh Trưởng Và Yêu Cầu Môi Trường Của Su Hào
Để áp dụng thành công cách trồng su hào bằng hạt, người làm vườn cần hiểu rõ các đặc tính sinh học của cây. Cây su hào có cuống lá vừa phải. Phiến lá to, màu xanh rất đẹp. Củ có dạng tròn vuông, vỏ mỏng và màu xanh sáng.
Su hào là cây ưa lạnh. Nhiệt độ lý tưởng để cây phát triển tốt là từ 15°C đến 20°C. Cây có thể chịu được nhiệt độ cao hơn khi trồng các giống chịu nhiệt. Tuy nhiên, nếu nhiệt độ vượt quá 25°C kéo dài, củ dễ bị xơ hoặc không tạo củ.
Cây yêu cầu đất tơi xốp, giàu mùn và thoát nước tốt. Đất thị nhẹ hoặc đất cát pha là môi trường lý tưởng. Độ pH đất thích hợp nằm trong khoảng 6.0 đến 6.8. Việc đảm bảo đất không bị úng nước là tối quan trọng, đặc biệt trong giai đoạn hình thành củ.
Su hào cần ánh sáng đầy đủ để quang hợp và phát triển. Nếu thiếu sáng, cây sẽ vươn dài (hiện tượng “vống”), dẫn đến việc củ kém phát triển. Vì vậy, vị trí trồng phải là nơi có nắng trực tiếp ít nhất 6-8 giờ mỗi ngày.
Chuẩn Bị Toàn Diện Trước Khi Gieo Hạt Su Hào
Thành công của vụ su hào nằm ở khâu chuẩn bị ban đầu. Việc lựa chọn hạt giống chất lượng và chuẩn bị môi trường gieo ươm đóng vai trò quyết định.
Lựa Chọn Hạt Giống Su Hào Chất Lượng Cao
Lựa chọn hạt giống là bước đầu tiên trong cách trồng su hào bằng hạt hiệu quả. Người trồng nên tìm mua hạt giống tại các cửa hàng uy tín. Hạt phải được đóng gói kín, có nguồn gốc rõ ràng và có tỉ lệ nảy mầm cao.
Các giống su hào hiện đại thường được lai tạo để kháng bệnh tốt hơn và cho năng suất ổn định. Ví dụ điển hình là các giống su hào ngắn ngày, thích hợp trồng ở các vùng khí hậu có mùa đông ngắn của Việt Nam. Cần ưu tiên các gói hạt có ghi rõ khả năng chịu nhiệt. Hạt giống su hào chịu nhiệt thường có giá đắt hơn.
Xử Lý Hạt Giống Đúng Kỹ Thuật
Trước khi gieo, hạt giống cần được xử lý để tăng khả năng nảy mầm và phòng trừ nấm bệnh. Quy trình chuẩn là ngâm hạt trong nước ấm (khoảng 40°C đến 45°C) trong 3 đến 4 giờ. Sau đó, vớt hạt ra và ủ trong vải ẩm.
Hạt được ủ ở nơi ấm áp. Theo dõi độ ẩm thường xuyên. Khi hạt bắt đầu nứt nanh hoặc nhú mầm trắng li ti thì tiến hành gieo ngay. Việc này giúp hạt giống đồng loạt nảy mầm, tạo điều kiện cho cây con phát triển đồng đều.
Hạt giống su hào được đóng gói cẩn thận để đảm bảo chất lượng
Chuẩn Bị Vườn Ươm Cây Giống
Vườn ươm phải được chọn ở nơi đất cao, dễ thoát nước để tránh ngập úng. Đất cần được làm thật nhỏ, tơi xốp để rễ cây con phát triển thuận lợi. Việc làm đất tơi xốp giúp rễ dễ dàng hấp thụ nước và dinh dưỡng.
Cần lên luống ươm cao khoảng 0,3 mét. Rãnh rộng 0,3 mét và mặt luống rộng 0,9 – 1 mét. Bón lót bằng phân chuồng mục hoặc phân hữu cơ vi sinh. Lượng bón lót khoảng 1,5 – 2 kg/m2 luống ươm là hợp lý.
Kỹ Thuật Gieo Hạt và Quản Lý Cây Con
Việc gieo hạt chính xác quyết định mật độ và sức sống của cây con. Kỹ thuật gieo hạt chuẩn sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cây con bị bệnh.
Quy Trình Gieo Hạt Chuẩn
Đối với su hào, nên gieo hạt theo rạch. Các rạch cách nhau 7 – 10 cm. Trong rạch, cây cách cây khoảng 5 – 7 cm. Mật độ gieo thưa giúp cây con nhận đủ ánh sáng và không cạnh tranh dinh dưỡng.
Sau khi gieo hạt, phủ một lớp mỏng trấu hun hoặc rơm rạ mục lên trên bề mặt luống. Lớp phủ này giúp giữ ẩm và bảo vệ hạt khỏi tác động của mưa lớn hoặc côn trùng. Tưới nước bằng ô doa với tia nhỏ để tránh làm trôi hạt. Đảm bảo đất luôn đủ ẩm.
Quản Lý Môi Trường Vườn Ươm
Ngay sau khi gieo, cần làm vòm che chắn. Lưới đen hoặc vật liệu che sáng khác nên được sử dụng. Che chắn giúp giảm nhiệt độ đất và cường độ ánh sáng trực tiếp. Điều này bảo vệ cây con khỏi sốc nhiệt và cháy nắng.
Khi hạt đã nảy mầm và cây con đã mọc, cần bóc bỏ dần lớp rơm rạ trên mặt luống. Tiếp tục duy trì độ ẩm thường xuyên. Khoảng 1 tuần sau khi gieo, cây con sẽ bắt đầu hình thành lá thật. Giai đoạn này rất nhạy cảm với bệnh lở cổ rễ.
Cây con su hào khỏe mạnh đang được ươm trong luống đất tơi xốp
Trước khi nhổ cấy, cần tưới đủ ẩm cho luống ươm. Việc này giúp giảm thiểu việc đứt rễ trong quá trình tách cây. Giữ rễ nguyên vẹn là yếu tố then chốt giúp cây con hồi xanh nhanh sau khi trồng chuyển.
Kỹ Thuật Trồng Chuyển Và Mật Độ Tối Ưu
Cây su hào con sẵn sàng để trồng chuyển khi đạt 3 đến 4 lá thật. Thời điểm này thường là khoảng 20-25 ngày sau khi gieo. Cây con phải khỏe, thân mập và không có dấu hiệu sâu bệnh.
Chuẩn Bị Đất Trồng Chính Thức
Đất trồng chính thức cần được cày xới kỹ lưỡng. Sau đó, tiến hành lên luống trồng. Luống nên cao 20-25 cm. Rãnh rộng để tiện cho việc tưới tiêu và thoát nước. Việc bón lót trước khi trồng chuyển là bắt buộc.
Bón lót bằng phân chuồng đã hoai mục kết hợp với phân NPK. Liều lượng bón lót phải cân đối, ưu tiên phân lân và kali. Phân lân giúp kích thích bộ rễ phát triển. Kali giúp tăng cường sức đề kháng và chất lượng củ sau này.
Kỹ Thuật Trồng Chuyển Và Khoảng Cách
Khi trồng chuyển, người trồng nên nhổ cây con kèm theo bầu đất càng nhiều càng tốt. Tránh làm đứt rễ cái. Trồng cây vào các hốc đã đào sẵn trên luống. Sau khi đặt cây, dùng đất nén chặt xung quanh gốc.
Khoảng cách trồng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho củ phát triển tối đa. Cây cách cây trên hàng nên duy trì 15-20 cm. Hàng cách hàng rộng 25-30 cm. Mật độ trồng lý tưởng cho giống su hào là 10.000 – 13.000 cây trên 1.000 m2. Mật độ này giúp cây có đủ không gian để tạo củ lớn và đồng đều.
Sau khi trồng, cần tưới nước ngay lập tức. Tưới đẫm để cây nhanh chóng hồi xanh. Việc trồng chuyển nên được thực hiện vào buổi chiều mát hoặc ngày râm mát.
Chăm Sóc Su Hào Sau Khi Trồng Chuyển
Quá trình chăm sóc sau khi cấy cây con là giai đoạn quyết định năng suất và phẩm chất củ. Chế độ tưới nước, bón phân và vun gốc phải được thực hiện một cách khoa học.
Chế Độ Tưới Nước Theo Giai Đoạn
Giai đoạn đầu (cây con mới trồng): Cần tưới đủ ẩm mỗi ngày 1 lần. Việc tưới này duy trì trong khoảng 3 đến 5 ngày đầu. Khi cây đã hồi xanh (khoảng 2-3 ngày sau), giảm tần suất tưới xuống 2-3 ngày/lần.
Giai đoạn hình thành củ (khoảng 30-45 ngày sau trồng): Đây là lúc cần cung cấp đủ nước nhất. Có thể áp dụng phương pháp tưới tràn vào rãnh. Tuy nhiên, sau khi tưới phải tháo hết nước ngay. Đất ẩm nhưng không được úng. Thiếu nước trong giai đoạn này khiến củ bị chai cứng, xơ và kém ngọt.
Nên kết hợp việc tưới nước với các lần bón thúc phân vô cơ. Điều này giúp cây hấp thụ dinh dưỡng hiệu quả hơn.
Kỹ Thuật Bón Thúc và Vun Gốc
Cần xới xáo và vun gốc 2-3 lần trong suốt quá trình sinh trưởng. Lần xới xáo và vun gốc đầu tiên nên thực hiện sau trồng khoảng 7-10 ngày. Việc này giúp đất tơi xốp, kích thích rễ phát triển và loại bỏ cỏ dại.
Bón thúc được chia thành 2-3 lần chính:
- Lần 1 (Sau trồng 10-15 ngày): Bón phân đạm (Ure) kết hợp với lân. Tập trung bón thúc cho cây phát triển thân lá mạnh mẽ.
- Lần 2 (Sau trồng 25-30 ngày): Giai đoạn bắt đầu tạo củ. Bón phân NPK cân đối, ưu tiên tăng cường Kali. Kali đóng vai trò then chốt trong việc làm củ chắc, tăng độ ngọt và giảm xơ.
- Lần 3 (Sau trồng 40-45 ngày): Giai đoạn củ lớn nhanh. Tiếp tục bón thúc bằng NPK với tỷ lệ Kali cao hơn. Bón phân cách gốc một khoảng vừa phải. Sau khi bón phải tưới nước nhẹ để phân tan.
Đồng thời, thường xuyên nhặt sạch cỏ dại. Loại bỏ kịp thời lá vàng hoặc lá bị sâu bệnh. Điều này giúp cây tập trung dinh dưỡng nuôi củ và giảm nguồn lây bệnh.
Quản Lý Dịch Hại Tổng Hợp (IPM) Cho Cây Su Hào
Phòng trừ sâu bệnh là một phần không thể thiếu của cách trồng su hào bằng hạt bền vững. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ tổng hợp (IPM) giúp kiểm soát dịch hại một cách an toàn và hiệu quả.
Nhận Diện Sâu Hại Phổ Biến
Su hào thường bị tấn công bởi một số loại sâu hại chính. Nổi bật nhất là sâu tơ (Plutella xylostella) và rệp (Aphis spp.). Sâu tơ gây hại bằng cách ăn lá. Rệp chích hút nhựa cây. Cả hai đều làm giảm khả năng quang hợp và làm cây suy yếu.
Từ 15 đến 20 ngày sau trồng, cần kiểm tra sâu tơ thường xuyên. Nếu mật độ sâu thấp, có thể bắt thủ công. Nếu sâu phát triển thành dịch, có thể phun 1-2 lần bằng thuốc trừ sâu có nguồn gốc sinh học.
Phòng Trừ Bệnh Hại Quan Trọng
Bệnh hại nghiêm trọng nhất ở giai đoạn cây con là lở cổ rễ. Bệnh này làm thối gốc cây con, gây chết hàng loạt. Cần phun phòng bệnh lở cổ rễ 2-3 lần ở giai đoạn cây con bằng các loại thuốc trừ bệnh có trong danh mục cho phép.
Bệnh thối nhũn (do vi khuẩn) và bệnh sương mai (do nấm) cũng là mối đe dọa. Các bệnh này thường xuất hiện khi thời tiết ẩm ướt và thiếu thông thoáng. Cần đảm bảo luống trồng được thoát nước tốt. Luôn loại bỏ tàn dư thực vật bị bệnh.
Nếu sâu bệnh phát triển thành dịch lớn, cần dùng thuốc hóa học có chọn lọc. Luôn tuân thủ đúng hướng dẫn của chuyên môn về liều lượng và thời gian cách ly. Thời gian cách ly của thuốc trước thu hoạch phải đảm bảo 10-15 ngày.
Xác Định Thời Điểm Và Kỹ Thuật Thu Hoạch Chuẩn
Thu hoạch su hào đúng thời điểm là yếu tố quyết định chất lượng cuối cùng. Nếu thu hoạch quá sớm, củ sẽ nhỏ. Nếu để quá lâu, củ sẽ già, nhiều xơ và giảm phẩm chất.
Dấu Hiệu Su Hào Đạt Chuẩn Thu Hoạch
Căn cứ vào thời gian sinh trưởng của giống (thường 58-60 ngày sau gieo) và quan sát hình thái bên ngoài. Dấu hiệu nhận biết rõ nhất là:
- Mặt củ đã bằng: Củ đạt kích thước tối đa và bề mặt đã căng đều, không còn dấu hiệu phát triển tiếp.
- Lá non dừng sinh trưởng: Các lá non phía trên cùng đã chững lại. Cây chuyển sang giai đoạn tích lũy dinh dưỡng.
- Trọng lượng trung bình: Củ đạt trọng lượng từ 400-500 gram. Củ chắc, cầm nặng tay, không bị xốp.
Kỹ Thuật Thu Hoạch Và Bảo Quản
Nên thu hoạch su hào vào buổi sáng sớm. Lúc này củ còn căng mọng nước và có phẩm chất tốt nhất. Khi chặt bỏ phần rễ, cần thao tác cẩn thận. Tuyệt đối tránh để xước phần vỏ củ. Vỏ củ bị xước dễ bị thối hoặc nhanh chóng bị xơ hóa.
Củ su hào vừa thu hoạch với kích thước đạt chuẩn, vỏ xanh sáng
Để bảo quản được lâu và thuận tiện cho việc vận chuyển, người trồng nên chặt bỏ phần lá già. Chỉ để lại 2-3 lá non phía trên cùng. Củ su hào đã tỉa lá có thể bảo quản ở nơi thoáng mát trong nhiều ngày.
Tối Ưu Hóa Năng Suất Với Phương Pháp Luân Canh
Để tối ưu hóa năng suất và duy trì sức khỏe của đất trồng trong dài hạn, cách trồng su hào bằng hạt cần được kết hợp với phương pháp luân canh cây trồng. Su hào thuộc họ Cải. Việc luân canh với các loại cây không cùng họ (ví dụ như họ Đậu hoặc họ Cà) là bắt buộc.
Luân canh giúp cắt đứt chu kỳ sinh trưởng của sâu bệnh và cỏ dại chuyên biệt. Việc trồng su hào liên tục trên một mảnh đất sẽ làm tăng mật độ mầm bệnh trong đất. Sau khi thu hoạch su hào, nên trồng các loại cây cải tạo đất.
Kết Luận
Nắm vững cách trồng su hào bằng hạt từ khâu chuẩn bị đất đến khi thu hoạch là chìa khóa để đạt được năng suất cao. Với kỹ thuật gieo hạt theo luống, chế độ chăm sóc dinh dưỡng cân đối, và chiến lược phòng trừ sâu bệnh tổng hợp, người làm vườn hoàn toàn có thể thu hoạch được những củ su hào chất lượng tốt, củ chắc, ngọt, và không bị xơ. Thực hiện đúng quy trình này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn đảm bảo chất lượng nông sản an toàn cho gia đình và thị trường.
Cập Nhật Lần Cuối Vào Lúc Tháng 1 28, 2026 by Vũ Anh
